Kontrast
Czcionka
aktualności

VIII 2023: podsumowanie półrocza działań Pałac Saski sp. z o.o.

Pałac Saski, Pałac Brühla i kamienice przy ul. Królewskiej 6, 8 i 10/12 są przedmiotem realizowanej od półtora roku inwestycji odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego w Warszawie. Ukryte pod ziemią relikty Pałacu Saskiego odsłonięto już w pierwszych miesiącach istnienia odpowiedzialnej za realizację przedsięwzięcia spółki Pałac Saski sp. z o.o. Obecnie prace w terenie koncentrują się wokół dawnego Pałacu Brühla, którego pozostałości eksplorują archeolodzy. Równolegle toczy się konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej wraz z zagospodarowaniem terenu dla odbudowy zespołu pałaców i kamienic – jego pierwszy etap właśnie dobiegł końca.

Konkurs architektoniczny

Zgodnie z ustawą z 11 sierpnia 2021 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie (Dz. U. z 2021 r. poz. 1551) zewnętrzny kształt architektoniczny przywracanej zabudowy będzie zgodny z tym z ostatniego dnia przed wybuchem II wojny światowej, tj. 31 sierpnia 1939 r. Wnętrza budynków trzeba jednak dostosować do współczesnych wymogów bezpieczeństwa, określonych prawem budowlanym, oraz potrzeb, które wynikają z działalności planowanych w budynkach instytucji. Konieczne jest zatem opracowanie projektu architektonicznego wraz z zagospodarowaniem terenu dla inwestycji odbudowy, który zostanie wyłoniony w ramach międzynarodowego konkursu architektonicznego.

Grafika z archiwalnym zdjęciem Pałacu Saskiego. Pod nim napis: budynki zostaną odbudowane zgodnie z zewnętrznym kształtem z dnia 31 sierpnia 1939 roku. Zadaniem projektantów będzie między innymi wpisanie współczesnych potrzeb i przepisów w historyczną bryłę.

Ogłoszenie o konkursie opublikowano 27 marca 2023 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (TED), dzięki czemu swój udział zgłosić mogły biura architektoniczne, bądź ich konsorcja, zarówno polskie, jak i zagraniczne. Przy organizacji konkursu korzystamy z wieloletniego doświadczenia Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP), które zostało jego operatorem. W części kwalifikacyjnej zweryfikowano doświadczenie i zdolności techniczne podmiotów biorących udział w 2-etapowym konkursie. Do pierwszego etapu zakwalifikowało się 11 pracowni, które stanęły przed zadaniem przygotowania i złożenia opracowań studialnych. Zanonimizowane prace były następnie przedmiotem oceny 12-osobowego sądu konkursowego, który do kolejnej części zakwalifikował 5 wykonawców. W drugim etapie wybrane pracownie złożą prace konkursowe, a autorów najlepszej z nich, zgodnie z założonym harmonogramem, poznamy już 12 października br.

Prace archeologiczne na terenie Pałacu Brühla

W czerwcu br. rozpoczęły się prace na obszarze dawnego Pałacu Brühla. Najpierw do działań przystąpili saperzy, którzy sprawdzili teren pod kątem obecności pozostałych po wojnie niewybuchów i już w pierwszych dniach znaleźli m.in. łuski do karabinu typu Mauser czy też pochodzący z żołnierskiej czapki fragment orzełka. Odpowiedzialne za przeprowadzenie badań archeologicznych konsorcjum – tworzone przez Stowarzyszenie Starożytników, Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie oraz firmę Jardźwig – w ramach przygotowania terenu musiało rozwiązać kwestię kolidujących z inwestycją roślin. Ochronę zieleni traktujemy priorytetowo, dlatego wszystkie sześć młodych drzew udało się uchronić przed wycięciem: wpierw odpowiednio je zabezpieczono, po czym zostały wykopane wraz z bryłami korzeniowymi i przesadzone. Obecnie rosną w nowym miejscu, obok pomnika Bohaterów Warszawy, czyli Warszawskiej Nike, gdzie regularnie są podlewane i doglądane przez specjalistów.

Na pierwszym planie archeolog w żółtej kamizelce z napisem "ARCHEOLOG STOWARZYSZENIE STAROŻYTNIKÓW" nadzorujący pracę koparki ściągającej z ziemi warstwę trawy. W tle odsłonięte już relikty Pałacu Saskiego.
Usuwanie darni na terenie inwestycji odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego, 2023 r. Fot. T. Tołłoczko

3 lipca br. rozpoczęły się już właściwe prace: pod nadzorem archeologów koparki zaczęły usuwać darń i ostrożnie odsłaniać pierwsze fragmenty murów oficyn i dziedzińca dawnej siedziby resortu spraw zagranicznych. Na każdym odcinku badanego terenu, po usunięciu zasypów gruzu, archeolodzy przechodzą do prac prowadzonych ręcznie. Do końca roku będą eksplorować kolejne warstwy kulturowe terenu liczącego blisko 4,5 tysiąca metrów kwadratowych. Odsłonięte relikty pałacu zostaną następnie zinwentaryzowane, podobnie jak odnalezione pomiędzy murami artefakty, które dodatkowo będą objęte wstępną konserwacją.

Od lewej: rzeźba „Chwała” w Ogrodzie Saskim i rzeźba „Chwała” z terenu prac archeologicznych, 13 lipca 2023 r. Fot. T. Tołłoczko

Podobnie jak miało to miejsce w przypadku prac saperskich, szybko udało się odkryć pierwsze skarby. W drugim tygodniu badań światło dzienne ujrzały skrywane przez blisko 80 lat pod powierzchnią ziemi części baz kolumn, kamienna tablica z rzymskimi cyframi, fragmenty zdobień elewacji oraz niszy popiersia. Najciekawsze, jak dotychczas, znalezisko ujawniono jednak 13 lipca br. – spod gruzów wydobyto połowicznie zachowany pomnik z podpisem „CHWAŁA” na cokole. Co ciekawe, podobna rzeźba, opatrzona taką samą inskrypcją, znajduje się w głównej alei Ogrodu Saskiego. Aby odpowiedzieć na pytanie, czy odkryta dolna część siostrzanego pomnika jest rokokowym oryginałem, czy jednak również późniejszą rekonstrukcją, potrzebna będzie wnikliwa analiza konserwatorska.

Analiza architektoniczna

Odtworzenie zewnętrznego wyglądu zespołu pałaców i kamienic przy pl. Piłsudskiego z przedednia wybuchu II wojny światowej to nie lada wyzwanie, gdy weźmiemy pod uwagę relatywnie niedużą powszechność aparatów fotograficznych w owym czasie oraz ogrom zniszczeń, jakiego wskutek konfliktu doświadczyły również archiwa II Rzeczpospolitej. Wobec tego jednym z zadań, jakie podjęto od razu w pierwszych tygodniach działalności spółki Pałac Saski, było przeprowadzenie archiwalnych kwerend. Współpraca z ponad 20 instytucjami, takimi jak Muzeum Warszawy, Centralne Archiwum Wojskowe czy też Archiwum Państwowe w Dreźnie, zaowocowała pozyskaniem około 4 tysięcy stron materiałów archiwalnych. Są to zdjęcia, dawne plany zagospodarowania, rysunki, ale także kosztorysy i rachunki związane z niegdysiejszą działalnością prowadzoną w budynkach pałaców i kamienic.

Czarno białe zdjęcie przedstawiające rozległy, klasycystyczny Pałac Saski  przy pustym placu. Na pierwszym planie dwie sosny.
Henryk Poddębski, Pałac Saski, 1928, Polona

Zebrane materiały trafiły następnie w ręce zespołu architektów i historyków. Opracowali oni szczegółową analizę architektoniczną historycznej zabudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego, która przybliża wygląd elewacji i dekoracji budynków, a także zagospodarowanie terenu w ich najbliższym otoczeniu. W opracowaniu specjaliści uwzględnili również wykaz zastosowanych w konstrukcji materiałów oraz technik wykonania.

Rekonstrukcja dekoracji rzeźbiarskiej

Odkrywane podczas trwających obecnie badań archeologicznych relikty Pałacu Brühla nie są jedynymi zachowanymi częściami tej budowli. W zbiorach Muzeum Ziemi - Państwowej Akademii Nauk, Muzeum Warszawy oraz na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej znajdują się bowiem ocalałe z wojennej pożogi fragmenty dekoracji rzeźbiarskiej, która zdobiła niegdyś pałacową fasadę. Dzięki zawartej ze wspomnianymi instytucjami współpracy wykonano analizę konserwatorską zachowanych elementów, która umożliwiła określenie stanu ich zachowania oraz ocenę pod kątem możliwości ponownego wkomponowania w elewację odbudowanego budynku.

Zdjęcie dziewięciu mężczyzn w marynarkach na tle ścianki z logo Ministerstwa Kultury i krajowych akademii sztuk pięknych. Na środku stoją prezesi spółki Pałac Saski, obok nich stoją rektorzy uczelni artystycznych.
Spotkanie rektorów uczelni artystycznych i prezesów Pałac Saski sp. z o.o., 8.12.2022 r. Fot. T. Tołłoczko

W opracowaniu są również założenia bezprecedensowego programu rekonstrukcji rzeźbiarskiej całego kompleksu pałaców i kamienic. Aby go stworzyć, spółka Pałac Saski nawiązała współpracę z krajowymi uczelniami artystycznymi prowadzącymi wydziały rzeźby. Wśród tych, które podpisały listy intencyjne, znalazły się Akademie Sztuk Pięknych w Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Łodzi, Warszawie i Wrocławiu oraz Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu.

Święto Ogrodu Saskiego

Ogród Saski to jeden z najpopularniejszych parków w Warszawie. Będąc początkowo ogrodem królewskim, na mocy decyzji Augusta II Mocnego został udostępniony publiczności 27 maja 1727 r. Historia tej przestrzeni jest bezpośrednio związana z późniejszymi dziejami pałaców Saskiego i Brühla oraz sąsiednich kamienic przy ul. Królewskiej, dlatego też 27 maja br. uczciliśmy rocznicę otwarcia Ogrodu Saskiego ponownie zapraszając warszawiaków i stołecznych gości do odwiedzenia jego uroczych alejek. Zapełniliśmy je szeregiem atrakcji, których stylistyka nawiązywała jednak do innego okresu świetności zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego, mianowicie dwudziestolecia międzywojennego. To właśnie wtedy w Pałacu Saskim działał Sztab Generalny Wojska Polskiego (od 22 grudnia 1928 r. Sztab Główny WP) oraz podległa mu jednostka polskiego wywiadu (Sekcja Szyfrów Oddziału II), zaś Pałac Brühla był siedzibą Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Scena muzyczna pośrodku drzew. Nad nią napis Święto Ogrodu Saskiego. Przed sceną tłum widzów.
2. edycja Święta Ogrodu Saskiego, 27 maja 2023 r. Fot. T. Tołłoczko

Atmosfera tych czasów powróciła podczas 2. edycji Święta Ogrodu Saskiego. Uczestnicy plenerowego wydarzenia mieli okazję przejechać się na bicyklach, poznać przedmioty, jakimi posługiwali się dawni szewcy, fryzjerzy czy lekarze oraz podziwiać eksponaty wystawione w sklepikach z porcelaną, artykułami podróżniczymi i radioodbiornikami. Święto otworzyła wystawna parada z udziałem grup rekonstrukcji historycznej, orkiestr i pozostałych artystów. Równie interesujące parady odbywały się przez cały dzień na otaczających Ogród Saski ulicach, którymi co godzinę przejeżdżały zabytkowe auta, a następnie wracały na parking przed Hotelem Europejskim, gdzie można było dotknąć ich błyszczących karoserii. Punktem kulminacyjnym była potańcówka przy ogrodowej sadzawce, gdzie na drewnianym parkiecie uczestnicy Święta dali się ponieść rytmom Janusza Prusinowskiego i jego Kompanii oraz Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej. Według szacunków stołecznej policji w wydarzeniu udział wzięło około 40 tysięcy osób.

Międzynarodowe Biennale Plakatu

Odbudowany Pałac Saski będzie miejscem dostępnym dla wszystkich – znajdą się tu instytucje użyteczności publicznej, organizowane będą koncerty i wystawy. By już na etapie prac przygotowawczych dać odwiedzającym tę przestrzeń namiastkę przyszłych funkcji pałacu, zamieniliśmy ogrodzenie terenu inwestycji odbudowy w miejską galerię sztuki. Od października 2022 r. znajdowała się na nim wystawa „Okruchy przeszłości” – ekspozycja archiwalnych fotografii i plansz edukacyjnych przedstawiających historię tego miejsca, a także artefakty odnalezione podczas badań archeologicznych w latach 2006 i 2008. W czerwcu br. ustąpiła kolejnej wystawie i obecnie dostępna jest w wersji online.

Plakaty zaprezentowane w drewnianych ramach ustawionych na metalowym ogrodzeniu inwestycji na placu Piłsudskiego.
28. Międzynarodowe Biennale Plakatu w Warszawie, wystawa „Dom” na pl. marsz. J. Piłsudskiego, 2023 r. Fot. T. Tołłoczko

Dziś obcujemy tu ze sztuką współczesną. Dzięki współpracy z warszawską Akademią Sztuk Pięknych na wspomnianym ogrodzeniu pojawiła się wystawa „Dom”, organizowana w ramach 28. Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie. Pierwsza odsłona tego wydarzenia miała miejsce w 1966 r. w Centralnym Biurze Wystaw Artystycznych, czyli dzisiejszej Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki.

Konferencje

W przypadku tej szczególnej inwestycji, jaką jest przywrócenie historycznej zabudowy zachodniej pierzei stołecznego pl. Piłsudskiego, istotne jest zaangażowanie specjalistów w wielu obszarach świata nauki – m.in. architekturze, konserwacji dziedzictwa kulturowego czy historii. Jedna z okazji do dyskusji z przedstawicielami środowisk akademickich nadarzyła się w czerwcu. Wraz z Uniwersytetem Warszawskim oraz Muzeum Łazienki Królewskie zorganizowaliśmy drugą edycję interdyscyplinarnej konferencji pt. „Echoes of Antiquity”. W tym międzynarodowym wydarzeniu udział wzięli badacze antycznych tradycji w kulturze i sztuce późniejszych epok, w tym architektury w stylu klasycystycznym. Za przykład tej ostatniej uznaje się niezachowany do dziś Pałac Saski, dlatego epilogiem konferencji było oprowadzenie naukowców wokół jego odsłoniętych reliktów.

Trwają już przygotowania do kolejnego forum naukowego, które odbędzie się w dniach 20-21 września br. Konferencję pt. „Odbudować nieodbudowane. Problematyka odbudowy i rekonstrukcji w świetle współczesnych wyzwań” współorganizujemy z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie, a partnerami wydarzenia są Stowarzyszenie Architektów Polskich (SARP) oraz Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków. Tym razem uczestnicy debaty pochylą się m.in. nad wartościami płynącymi z odbudowy zniszczonych pałaców i kamienic, ale też i związanymi z nimi wyzwaniami. Poruszona zostanie również problematyka dotycząca wpisania historycznej architektury we współczesną tkankę miejską, a także kwestia zanikających tradycyjnych rzemiosł i potencjalnego ich wykorzystania przy realizowanej w XXI wieku odbudowie.

Dowiedz się więcej:

XII 2022: rok działalności Pałac Saski sp. z o.o.

X 2022: pierwsze podsumowanie działalności Pałac Saski sp. z o.o.

aktualności

Program 3. edycji Święta Ogrodu Saskiego

25 maja 2024 r., godz. 10.00-20.30, Ogród Saski w Warszawie Program ramowy: 10.00 – parada przez Ogród Saski – start ul. Niecała 14 (przy szkole podstawowej) 10.00-14.00 – warsztaty dla dzieci w wieku 5-12 lat związane z Pałacem i Ogrodem Saskim, w tym m.in. warsztaty sitodruku; lokalizacja: scena przy sadzawce 10.20-20.00 – retro stoiska w głównej alei Ogrodu Saskiego […]

Ścieżka edukacyjna „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla”

Co kryje się za ogrodzeniem na pl. Piłsudskiego? Ciekawych historii tego miejsca zapraszamy na drugi sezon zwiedzania reliktów istniejącego tu jeszcze niecały wiek temu zespołu pałaców i kamienic. W tym roku – jak sugeruje zresztą nazwa „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla” – ścieżka edukacyjna została poszerzona o nową przestrzeń. Oprócz reliktów Pałacu Saskiego zwiedzający […]

„Pałac wszystkich przyszłości” – spotkanie z twórcami podczas Warszawskich Targów Książki

Miejsce, od którego zaczyna się przygoda ze stolicą, nowoczesny hub kultury, centralny punkt miasta, słowem: pałac wszystkich przyszłości – tymi wszystkimi określeniami opisać można będzie gmachy powstałe w wyniku odbudowy zachodniej pierzei pl. marsz. J. Piłsudskiego w Warszawie. Najważniejszy punkt na Osi Saskiej łączącej Trakt Królewski i Stare Miasto z nowoczesnym centrum stolicy – centrum kultury, […]

Przed nami Święto Ogrodu Saskiego

Już w sobotę 25 maja 2024 r. od godz. 10 zapraszamy wszystkich, małych i dużych, miłośników rozrywki na świeżym powietrzu na 3. edycję Święta Ogrodu Saskiego. Alejki najstarszego w Polsce publicznego parku miejskiego wypełnią retro atrakcje i muzyka na żywo, a wieczorem parkiet nad sadzawką rozgrzeją przeboje sprzed wieku w wykonaniu Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej i […]

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego – nowa książka o historii symbolu

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w przestrzeni współczesnej Warszawy. Mniej znane są jednak jego zawiłe losy, które odzwierciedlają burzliwą historię Polski ostatnich stuleci. Nowa publikacja naukowa pt. „Golec rzymski w koszuli. Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie” kreśli fascynujący portret arcydzieła Bertela Thorvaldsena, jednocześnie odkrywając nieznane karty jego historii. Ponad […]

Monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza

Nie wszystkie prace związane z odbudową zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego są tak widowiskowe, jak budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami Pałacu Saskiego. Do takich działań, które są potrzebne podczas przygotowania inwestycji, choć większość postronnych ich nie dostrzeże, należy monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza. Czym jest monitoring geodezyjny? Monitoring geodezyjny budynku to proces, który polega […]

Konferencja „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny” w Katowicach

8 kwietnia 2024 r. w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny”. Organizatorem wydarzenia było Centrum Badawcze Publicznego Prawa Konkurencji i Regulacji Sektorowych Uniwersytetu Śląskiego wspólnie z Muzeum Śląskim, Głównym Instytutem Górnictwa oraz Szkołą Główną Handlową. Celem konferencji było pochylenie się nad wpływem zabytków nieruchomych na aspekty […]

Zabytkowe mury Pałacu Saskiego zadaszone

W marcu 2024 r. zakończyły się prace związane z budową zadaszenia nad zabytkowymi piwnicami Pałacu Saskiego. Tym samym pozostałości pałacowych murów zyskały ochronę przed niekorzystnym wpływem opadów atmosferycznych na obszarze ponad 2100 m2. Dwie niezależne metalowe konstrukcje z pokryciem z membrany PVC wykonała firma Protan Elmark. Budowa zadaszenia nad reliktami Pałacu Saskiego Odsłonięte w ramach […]

Badania archeologiczne na terenie Pałacu Brühla – sezon 2023

Za nami pierwsze badania archeologiczne na terenie dawnego Pałacu Brühla. W ciągu pół roku prac znaleziono i zinwentaryzowano niemal 10 tysięcy obiektów pochodzących z różnych okresów funkcjonowania pałacu. Jednocześnie badania archeologiczne pozwoliły skonfrontować dane historyczne na temat planu Pałacu Brühla ze stanem faktycznym, odkrywając nieznane wcześniej losy tego miejsca. Choć prace objęły już obszar ponad […]
Pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego oraz obok nowe bloki betonowe będące elementem konstrukcji zadaszenia reliktów. W tle dwa dźwigi - większy, żółty z wyższym wysięgnikiem po lewej stronie i mniejszy pomarańczowy po prawej. Za dźwigami po prawej stronie powstająca metalowa konstrukcja zadaszenia, po lewej za ogrodzeniem fragment Grobu Nieznanego Żołnierza.

Zadaszenie reliktów Pałacu Saskiego

Trwa budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami piwnic Pałacu Saskiego. Powstające na łącznej powierzchni ponad 2100 m2 konstrukcje pozwolą ochronić zabytkowe mury przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych. Ze względu na szczególny charakter historycznej i reprezentacyjnej przestrzeni pl. Piłsudskiego oraz zapisy ustawy o odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej, cały […]