Kontrast
Czcionka
aktualności

XII 2022: rok działalności Pałac Saski sp. z o.o.

27 grudnia 1944 r. wycofujący się z Warszawy Niemcy, w ramach akcji wyburzania miasta, rozpoczęli wysadzanie Pałacu Saskiego w powietrze. Dwa dni później dzieło zniszczenia ukończyli, a stołeczny plac Piłsudskiego został ostatecznie pozbawiony historycznej zabudowy. Po dziesięcioleciach podejmowanych inicjatyw restytucji Pałacu Saskiego, dopiero na przełomie listopada i grudnia 2021 r. zostały one zwieńczone powołaniem spółki celowej, która zajmuje się odbudową całego kompleksu Pałaców Saskiego i Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej 6, 8 i 10/12.

Pierwszy etap prac w terenie zakończony

Odkopane relikty piwnic Pałacu Saskiego są namacalnym efektem prowadzonych w pierwszym roku funkcjonowania spółki Pałac Saski sp. z o.o. prac przygotowawczych do odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego. W sierpniu br. część terenu inwestycji odbudowy – na skraju placu i Ogrodu Saskiego, po obu stronach Grobu Nieznanego Żołnierza – została otoczona ogrodzeniem, co pozwoliło na rozpoczęcie pierwszych prac ziemnych w tym miejscu. Pod ścisłym nadzorem archeologicznym odsłonięto zachowane mury pałacowych piwnic, które przez ponad dekadę zakryte były warstwami piasku kwarcowego. Miał on za zadanie ochronić zabytkowe mury będące już raz przedmiotem badań archeologicznych, przeprowadzonych w ramach poprzednich przygotowań do odbudowy Pałacu Saskiego w latach 2006 – 2008.

Odsłonięte relikty północnego skrzydła Pałacu Saskiego, 2022. Fot. mat. własne

„Okruchy przeszłości”

Żmudna praca specjalistów zajmujących się na co dzień analizą materiału wykopaliskowego zaowocowała wówczas wydzieleniem przeszło 40 tysięcy artefaktów. Wśród nich znalazły się między innymi fragmenty miśnieńskiej porcelany, przedmioty użytku codziennego, takie jak grzebień, czy sztućce, ale także nieznanego pochodzenia srebrno-złoty pierścionek przyozdobiony czterema diamentami. Mnogość owych obiektów demonstruje umieszczona na ogrodzeniu terenu inwestycji wystawa „Okruchy Przeszłości”, która zawiera również archiwalne fotografie przestawiające wygląd zespołu pałaców i kamienic oraz ich najbliższego otoczenia. Owe „okruchy” podziwiać można zarówno w formie wysokiej jakości zdjęć, jak i obiektów drukowanych w technologii 3D.

Wystawa "Okruchy Przeszłości" na ogrodzeniu terenu odbudowy Pałacu Saskiego, 2022. Fot. T. Tołłoczko

Kolejnych odkryć należy spodziewać się już niebawem, kiedy rozpoczną się prace archeologiczne na terenie dawnej siedziby Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Pałacu Brühla. Tam w trakcie badań w 2006 r. odsłonięto jedynie fragment fundamentów pałacowej oficyny, zatem na terenie korpusu głównego budynku prace prowadzone będą po raz pierwszy. Plan prac jest już opracowany, oczekiwane jest obecnie pozwolenie na wygrodzenie ich obszaru.

Kto odbuduje Pałac Saski?

W myśl ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej nad prawidłowością całego procesu czuwa Rada Odbudowy. Została ona powołana 9 września br. i jeszcze tego samego dnia odbyła pierwsze posiedzenie. Jest to organ doradczy, którego jednym z zadań będzie opiniowanie projektu budowlanego odbudowy pod kątem odtworzenia historycznego układu urbanistycznego i architektonicznego. Ostateczny projekt zostanie wyłoniony w zaplanowanym na 2023 r. konkursie architektonicznym – jego operatorem jest Stowarzyszenie Architektów Polskich SARP. W ramach podpisanej 29 listopada br. umowy, renomowane Stowarzyszenie, istniejące od 1926 r., jest odpowiedzialne m.in. za przygotowanie regulaminu i harmonogramu konkursu oraz powołanie Sądu Konkursowego, który oceni wszystkie zgłoszone projekty i wybierze zwycięską pracownię.

Dekoracje rzeźbiarskie Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla

Oprócz przygotowania samego projektu budowlanego istotnym zagadnieniem jest również wygląd pałacowych elewacji, w szczególności Pałacu Brühla. Przed zniszczeniem były one bowiem bogato zdobione rzeźbami i płaskorzeźbami, których zachowane fragmenty znajdują się dziś w zbiorach Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk. 9 listopada br. Muzeum podpisało list intencyjny o współpracy, w ramach której podejmowane będą wspólne działania na rzecz promocji i ochrony dziedzictwa oraz zabytków, a przede wszystkim prowadzone będą badania zachowanych elementów dekoracji rzeźbiarskiej.

Spotkanie rektorów uczelni artystycznych i prezesów Pałac Saski sp. z o.o., 8.12.2022 r. Fot. T. Tołłoczko

Celem dochowania najwyższej dbałości o wierną rekonstrukcję kamiennej dekoracji pałacowych fasad, poza Muzeum Ziemi, Spółka podjęła też współpracę z aż siedmioma krajowymi uczelniami artystycznymi. Jeszcze w czerwcu br. list intencyjny o współpracy podpisała Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, dzięki uprzejmości której 8 grudnia br. w Pałacu Czapskich – głównej siedzibie warszawskiej ASP - odbyło się uroczyste spotkanie rektorów pozostałych szkół wyższych oraz przedstawicieli Spółki. Podczas tego wydarzenia wolę współpracy zadeklarowały również: ASP w Krakowie, ASP w Katowicach, ASP w Łodzi, ASP we Wrocławiu oraz Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu. Tydzień później do tego grona dołączyła Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, która w swym dorobku może poszczycić się udziałem w powojennej odbudowie dzisiejszej stolicy województwa pomorskiego.

Zieleń w rękach arborystów i dendrologów

Kolejnym zagadnieniem wymagającym szczególnej troski przy realizacji inwestycji odbudowy jest gospodarka zielenią. Zniszczenie kompleksu Pałaców i kamienic skutkowało poszerzeniem powierzchni sąsiedniego Ogrodu Saskiego – część drzew wrasta obecnie w pozostałości zabytkowych murów. W czerwcu br. podjęta została współpraca ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, renomowaną państwową uczelnią, której temat zieleni naturalnie nie jest obcy. W krótkim czasie uformował się zespół ekspertów, który opracował wnikliwą analizę zastanych na terenie inwestycji oraz w jego sąsiedztwie drzew i krzewów. Okazało się, że w przypadku większości z nich nie będzie konieczności wycinki, wystarczy bowiem przeprowadzić skomplikowaną, lecz nie niemożliwą, operację przesadzeń i przesunięć drzew i krzewów. Proces ten poprzedzi trwający kilkanaście miesięcy okres szkółkowania roślin polegający m.in. na kształtowaniu ich koron oraz stymulowaniu rozwoju systemu korzennego.

Gospodarka zielenią swym zakresem obejmuje jednak nie tylko drzewa i krzewy znajdujące się bezpośrednio na obszarze inwestycji. Restytucja historycznych obiektów zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego jest szansą na przywrócenie świetności Ogrodu Saskiego. Także i w tym kierunku zostały podjęte już pierwsze kroki, za które uznać należy opracowanie koncepcji „Zielonej Osi Saskiej”. Jednym z jej założeń jest przywrócenie parkowi dawnego wizerunku zielonego salonu Warszawy, w czym pomóc miałoby m.in. zastąpienie istniejących dziś bitumicznych nawierzchni alejek materiałem bardziej przyjaznym środowisku i przepuszczającym wodę.

Widziana od tyłu publiczność, przed nią na scenie dwoje prelegentów spotkania na tle dużego ekranu z logiem Pałac Saski sp. z o.o. Z lewej strony widoczny fragment świątecznej choinki.
Spotkanie "Odbudowa Pałacu Saskiego a gospodarka zielenią", 15.12.2022 r. Fot. M. Skwara

Temat zieleni budzi zainteresowanie wielu osób, dlatego 15 grudnia br. w Muzeum Etnograficznym odbyło się spotkanie otwarte „Odbudowa Pałacu Saskiego a gospodarka zielenią”. Wydarzenie było okazją do zapoznania się z planami Spółki dotyczącymi ochrony drzew i krzewów na terenie inwestycji, które w formie multimedialnej prezentacji przedstawiła dr hab. Ewa Zaraś-Januszkiewicz, adiunkt Katedry Ochrony Środowiska i Dendrologii SGGW w Warszawie. Prelegentka na co dzień koordynuje prace zespołu ekspertów ds. zieleni na terenie inwestycji oraz innych organizacji, które zadeklarowały współpracę przy odbudowie. Wśród nich znalazły się: Polskie Towarzystwo Chirurgów Drzew, Agencja Promocji Zieleni oraz Międzynarodowe Towarzystwo Uprawy i Ochrony Drzew.

Popularyzacja wiedzy o dziejach Pałacu Saskiego

Przygotowanie i realizacja inwestycji odbudowy to jednak nie tylko kwestie stricte budowlane czy dotyczące zielonej infrastruktury. Spółka prowadzi również szeroko zakrojoną działalność edukacyjno-informacyjną, której celem jest popularyzacja historycznej wiedzy o zabytkowych Pałacach Saskim i Brühla oraz kamienicach przy ul. Królewskiej.

„Przywracamy Serce Niepodległej” to tytuł plenerowej wystawy, która odwiedziła już Kraków, Poznań oraz Łódź. Mieszkańcy tych miast, każdorazowo przy okazji otwarcia wystawy, mogli wziąć udział w dyskusjach na temat restytucji stołecznego kompleksu pałaców i kamienic. Na każde z tych spotkań zaproszeni byli naukowcy, historycy sztuki, kulturoznawcy i profesorzy nauk humanistycznych, których specjalistyczne opinie były silnym głosem w dyskusji. Wystawa ukazuje bogatą historię pl. Piłsudskiego, ze szczególnym naciskiem na dzieje otaczających go gmachów, i przypomina o działających tu w okresie dwudziestolecia międzywojennego strategicznych instytucjach państwowych, takich jak Ministerstwo Spraw Zagranicznych czy Sztab Generalny Wojska Polskiego (w 1928 r. przemianowany na Sztab Główny WP).

Warszawa jak za dawnych lat

Klimat czasów dwudziestolecia międzywojennego powracał na warszawskie ulice w ciągu ostatniego roku kilkakrotnie. Najpierw muzyka tego okresu wybrzmiała w ostatnią sobotę sierpnia podczas koncertu „W Saskim Ogrodzie koło fontanny”, którego uczestnicy tańczyli w rytm dawnych przebojów w wykonaniu Jana Młynarskiego i jego Warszawskiego Combo Tanecznego oraz Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej. 24 września br. atmosferę międzywojennej Warszawy ponownie można było poczuć podczas Święta Ogrodu Saskiego, w ramach którego odbyły się przejazdy zabytkowych aut, pokazy i nauka jazdy na bicyklach oraz pokazy mody retro, a oprawę muzyczną zapewniły Ferajna z Hoovera, Olek Orkiestra i zespół AllDęte.

Koncert "W Saskim Ogrodzie koło fontanny", 27.08.2022 r. Fot. T. Tołłoczko

Innym z przykładów tegorocznej działalności edukacyjnej Spółki był udział w przygotowaniu Festiwalu Niepodległa na Krakowskim Przedmieściu. Dziesiątki tysięcy uczestników tego pełnego muzyki i tańca wydarzenia świętowały odzyskaną przez Polskę w 1918 roku niepodległość. Zabawy nie zabrakło również na dziedzińcu warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie zorganizowano strefę dla dzieci – miały one okazję wziąć udział m.in. w warsztatach muzycznych, gliniarskich czy też czerpania papieru i pisania gęsim piórem. W ramach programu „Pałac Saski dzieciom” przed najmłodszymi postawiono także bardzo poważne zadanie: odbudować Pałac Saski z klocków COBI.

Rozdawany podczas Festiwalu „Kuryer Niepodległości” – stylistycznie nawiązujący do dawnych czasów – zawierał specjalny 4-stronicowy dodatek na temat historii Pałacu Saskiego. W gazecie znalazła się również informacja na temat zlokalizowanego przed budynkiem Dowództwa Garnizonu Warszawy, czyli kilka kroków od Krakowskiego Przedmieścia, fotoplastikonu. To popularne w drugiej połowie XIX wieku urządzenie posiada na swych drewnianych ścianach wizjery do podglądania ukrytych w środku historycznych fotografii Pałacu Saskiego i jego najbliższego otoczenia.

Odkryj Pałac Saski

O niezwykłej historii Pałacu Saskiego staramy się mówić także w nowoczesnej formie. We współpracy z Polskim Radiem przygotowana została niezwykle obszerna multimedialna strona narracyjna odkryjpalacsaski.pl. Jej wirtualne rozdziały podzielono chronologicznie, zatem opowieść rozpoczyna się od protoplasty Pałacu Saskiego, czyli pałacu Jana Andrzeja Morsztyna z początku drugiej połowy XVII wieku, a kończy w czasie II wojny światowej, wraz z kresem istnienia historycznego budynku. Popularnonaukowe opisy miejsc, wydarzeń i postaci pozwalają w przystępny sposób zapoznać się z historią Pałacu i najbliższego otoczenia, a także jego mieszkańców i postaci z nim związanych. Strona jest narzędziem interaktywnym, w trakcie jej eksplorowania można bowiem zagrać chopinowskiego poloneza oraz podjąć próbę złamania szyfrów metodą Jana Kowalewskiego z czasów wojny polsko-bolszewickiej.

Grafika z czterema postaciami wyciętymi z dawnych zdjęć i rycin, które wyłaniają się sponad kolumnady Pałacu Saskiego. Nad nimi napis odkryj Pałac Saski.

Kolejne działania

W pierwszym kwartale 2023 r. planowane jest przygotowanie kolejnego fragmentu obszaru inwestycji celem rozpoczęcia prac archeologicznych pod oficynami Pałacu Brühla od strony ulicy Wierzbowej. Przyszły rok przyniesie także ogłoszenie konkursu architektonicznego, w ramach którego wyłoniony zostanie zwycięski projekt na odbudowę Pałaców Saskiego i Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej. O szczegółach będziemy informować na bieżąco.

Dowiedz się więcej:

X 2022: Pierwsze podsumowanie działalności Pałac Saski sp. z o.o.

aktualności

Pałac Saski po sąsiedzku: udział w warszawskich wydarzeniach plenerowych

Choć kolejna, trzecia edycja Święta Ogrodu Saskiego przeszła już do historii, to nie jedyna okazja, by na świeżym powietrzu poczuć atmosferę lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Także podczas dzielnicowych wydarzeń sąsiedzkich, które odbywają się w całej Warszawie, można zobaczyć, jak kiedyś wyglądało życie wokół Pałacu Saskiego, lub wziąć udział w tematycznych warsztatach edukacyjnych dla dzieci, […]

Ze Święta Ogrodu Saskiego relacja krótka

Święto Ogrodu Saskiego to wyjątkowe wydarzenie plenerowe w przestrzeni najstarszego w Polsce parku publicznego. 25 maja 2024 r. ogrodowe alejki oraz stołeczny plac Piłsudskiego po raz trzeci gościły dziesiątki tysięcy osób, które na jeden dzień miały okazję przenieść się w czasie do okresu międzywojnia. Parady zabytkowych aut i bicykli, występy brass bandów, orkiestr i grup […]

Program 3. edycji Święta Ogrodu Saskiego

25 maja 2024 r., godz. 10.00-20.30, Ogród Saski w Warszawie Program ramowy: 10.00 – parada przez Ogród Saski – start ul. Niecała 14 (przy szkole podstawowej) 10.00-14.00 – warsztaty dla dzieci w wieku 5-12 lat związane z Pałacem i Ogrodem Saskim, w tym m.in. warsztaty sitodruku; lokalizacja: scena przy sadzawce 10.20-20.00 – retro stoiska w głównej alei Ogrodu Saskiego […]

Ścieżka edukacyjna „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla”

Co kryje się za ogrodzeniem na pl. Piłsudskiego? Ciekawych historii tego miejsca zapraszamy na drugi sezon zwiedzania reliktów istniejącego tu jeszcze niecały wiek temu zespołu pałaców i kamienic. W tym roku – jak sugeruje zresztą nazwa „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla” – ścieżka edukacyjna została poszerzona o nową przestrzeń. Oprócz reliktów Pałacu Saskiego zwiedzający […]

„Pałac wszystkich przyszłości” – spotkanie z twórcami podczas Warszawskich Targów Książki

Miejsce, od którego zaczyna się przygoda ze stolicą, nowoczesny hub kultury, centralny punkt miasta, słowem: pałac wszystkich przyszłości – tymi wszystkimi określeniami opisać można będzie gmachy powstałe w wyniku odbudowy zachodniej pierzei pl. marsz. J. Piłsudskiego w Warszawie. Najważniejszy punkt na Osi Saskiej łączącej Trakt Królewski i Stare Miasto z nowoczesnym centrum stolicy – centrum kultury, […]

Przed nami Święto Ogrodu Saskiego

Już w sobotę 25 maja 2024 r. od godz. 10 zapraszamy wszystkich, małych i dużych, miłośników rozrywki na świeżym powietrzu na 3. edycję Święta Ogrodu Saskiego. Alejki najstarszego w Polsce publicznego parku miejskiego wypełnią retro atrakcje i muzyka na żywo, a wieczorem parkiet nad sadzawką rozgrzeją przeboje sprzed wieku w wykonaniu Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej i […]

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego – nowa książka o historii symbolu

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w przestrzeni współczesnej Warszawy. Mniej znane są jednak jego zawiłe losy, które odzwierciedlają burzliwą historię Polski ostatnich stuleci. Nowa publikacja naukowa pt. „Golec rzymski w koszuli. Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie” kreśli fascynujący portret arcydzieła Bertela Thorvaldsena, jednocześnie odkrywając nieznane karty jego historii. Ponad […]

Monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza

Nie wszystkie prace związane z odbudową zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego są tak widowiskowe, jak budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami Pałacu Saskiego. Do takich działań, które są potrzebne podczas przygotowania inwestycji, choć większość postronnych ich nie dostrzeże, należy monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza. Czym jest monitoring geodezyjny? Monitoring geodezyjny budynku to proces, który polega […]

Konferencja „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny” w Katowicach

8 kwietnia 2024 r. w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny”. Organizatorem wydarzenia było Centrum Badawcze Publicznego Prawa Konkurencji i Regulacji Sektorowych Uniwersytetu Śląskiego wspólnie z Muzeum Śląskim, Głównym Instytutem Górnictwa oraz Szkołą Główną Handlową. Celem konferencji było pochylenie się nad wpływem zabytków nieruchomych na aspekty […]

Zabytkowe mury Pałacu Saskiego zadaszone

W marcu 2024 r. zakończyły się prace związane z budową zadaszenia nad zabytkowymi piwnicami Pałacu Saskiego. Tym samym pozostałości pałacowych murów zyskały ochronę przed niekorzystnym wpływem opadów atmosferycznych na obszarze ponad 2100 m2. Dwie niezależne metalowe konstrukcje z pokryciem z membrany PVC wykonała firma Protan Elmark. Budowa zadaszenia nad reliktami Pałacu Saskiego Odsłonięte w ramach […]