Kontrast
Czcionka
aktualności

X 2022: Pierwsze podsumowanie działalności Pałac Saski sp. z o.o.

Projekt restytucji zachodniej pierzei placu Piłsudskiego wdrażany jest w oparciu o ustawę z dnia 11 sierpnia 2021 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ulicy Królewskiej w Warszawie. Owe kamienice to trzy budynki położone niegdyś przy ulicy Królewskiej 6 (tzw. kamienica Malhome’a), Królewskiej 8 oraz Królewskiej 10/12 (tzw. kamienica Lesslów lub Strasburgera). Każdy z tych obiektów odtworzony zostanie według zewnętrznego kształtu architektonicznego, jaki posiadał w przeddzień wybuchu II wojny światowej, tj. 31 sierpnia 1939 r. Celem realizacji inwestycji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Piotr Gliński – w imieniu Skarbu Państwa – zawiązał 30 listopada 2021 r. spółkę celową Pałac Saski sp. z o.o., a następnego dnia powołał jej Radę Nadzorczą oraz Zarząd.

Funkcje Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla

Plac Piłsudskiego w swoim obecnym kształcie pełni funkcję reprezentacyjną między innymi za sprawą usytuowanego przy nim Grobu Nieznanego Żołnierza oraz dzięki organizowanym tu uroczystościom państwowym. Okres II Rzeczypospolitej wydaje się świadczyć o tej randze co najmniej równie wyraźnie, ponieważ w istniejącym wówczas Pałacu Saskim swoją siedzibę miał Sztab Generalny, a od 1928 roku Sztab Główny Wojska Polskiego. W Pałacu Brühla znajdowało się wtedy Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

Fasada Ministerstwa Spraw Zagranicznych, marzec 1936. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zgodnie z założeniami wspomnianej wyżej ustawy odbudowane obiekty ponownie zyskają funkcje publiczne – zostaną przeznaczone między innymi na potrzeby Kancelarii Senatu RP oraz Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego. Zyskają też bezpośrednio mieszkańcy Warszawy, jak i odwiedzający miasto: minister kultury i dziedzictwa narodowego wyznaczy instytucje, które w Pałacu Saskim wspólnie stworzą nowe kulturalno-historyczne centrum stolicy. Otwarta będzie ogólnodostępna przestrzeń koncentrująca różne formy sztuki i opowieści o historii, stanowiąca miejsce spotkań i dialogu. Do wypracowania koncepcji jej zagospodarowania oraz stworzenia wytycznych do programu Funkcjonalno-Użytkowego został powołany Zespół Użytkowników, w którego skład weszli przedstawiciele instytucji kultury oraz instytucji państwowych.

Dotychczasowa działalność spółki celowej Pałac Saski

W ciągu pierwszego roku funkcjonowania spółki podjęto działania przygotowawcze – w pierwszych miesiącach powstał szczegółowy harmonogram inwestycji. Dokument pozwolił na terminowe pozyskanie kolejnych decyzji administracyjnych oraz zawarcie porozumień i umów dzierżawy z zarządcami poszczególnych nieruchomości, na terenie których prowadzone będą prace – w tym z Ministerstwem Obrony Narodowej, Zarządem Zieleni m.st Warszawy oraz Zarządem Terenów Publicznych m.st. Warszawy. 18 sierpnia 2022 roku działania te zaowocowały rozpoczęciem prac w terenie. W ciągu kilku dni wokół obszaru inwestycji rozstawione zostało ogrodzenie, za którym obecnie, pod nadzorem archeologicznym, odkrywane są kolejne relikty piwnic Pałacu Saskiego. Warto wspomnieć, że samo ogrodzenie stało się przestrzenią wystawienniczą: 2 września pojawiły się na nim wielkoformatowe wydruki zdjęć pokazujących skalę zniszczeń wojennych w ramach wystawy #BezPrzedawNIEnia, stanowiącej część obchodów 83. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Z kolei w październiku odbędzie się uroczyste otwarcie wystawy fotograficznej prezentującej artefakty odnalezione podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w latach 2006-2008. Docelowo ogrodzenie pełnić będzie rolę miejskiej galerii sztuki, zapewniając przestrzeń również dla innych wystaw, organizowanych na przykład przez Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie.

Inaczej niż w przypadku Pałacu Saskiego wygląda sytuacja prac archeologicznych w obszarach, na których stały Pałac Brühla oraz kamienice przy ul. Królewskiej – tutaj badania będą odbywały się po raz pierwszy. Programy prac związanych z odsłonięciem piwnic wymienionych budynków zostały już opracowane, natomiast należy spodziewać się, że ich zabezpieczenie zajmie więcej czasu ze względu na potrzebę przebadania, zabezpieczenia oraz  zinwentaryzowania znalezionych artefaktów. Równolegle zlecono analizę konserwatorską stanu zachowania odnalezionych fragmentów kamiennych dekoracji pochodzących z Pałacu Brühla oraz przystąpiono do badań petrograficznych.

Na potrzeby prowadzonych prac archeologicznych wykonane zostało tymczasowe przyłącze do sieci elektroenergetycznej. Na wypadek powstawania zastoisk wody opadowej i roztopowej w wykopie archeologicznym, zabezpieczono instalację do doraźnego odprowadzania wody do kanalizacji miejskiej. W celu obsługi komunikacyjnej terenu prowadzonych prac, przygotowano projekty czasowej organizacji ruchu i po ich zatwierdzeniu wdrożono nową organizację ruchu na ulicach Królewskiej i Wierzbowej.

Czasowa organizacja ruchu na ul. Wierzbowej i ul. Królewskiej. Mat. własne

Badania na terenie inwestycji

Jeszcze wczesną wiosną w Ogrodzie Saskim prowadzone były inwentaryzacje dendrologiczne, ornitologiczne i chiropterologiczne. Badania miały na celu opracowanie szczegółowej analizy stanu zdrowotnego drzew i krzewów oraz ustalenie populacji ich mieszkańców – ptaków, nietoperzy i wiewiórek. Dodatkowo opracowano szczegółową ekspertyzę arborystyczną na potrzeby prac związanych z gospodarką zadrzewieniami i pozostałą roślinnością.

Dzięki współpracy z Uniwersytetem Warszawskim, na całym terenie przyszłej inwestycji udało się przeprowadzić szereg nieinwazyjnych badań geofizycznych. Dzięki nim określono, co tak naprawdę znajduje się pod ziemią – jak sieci przebiegają pod terenem inwestycji, jakie obiekty historyczne mogą zostać znalezione oraz jak duże jest ryzyko natrafienia podczas prac archeologicznych i budowlanych na niewybuchy z czasów wojny. W ramach analizy terenu opracowane zostało także Studium Geologiczno-Inżynierskie, którego celem jest wstępne określenie budowy geologicznej i warunków hydrogeologicznych podłoża oraz warunków geologiczno-inżynierskich.

W trosce o wierność rekonstrukcji odbudowywanych gmachów we wrześniu przeprowadzono badania petrograficzne, m. in. baz kolumn nad Grobem Nieznanego Żołnierza – pobrane fragmenty wraz z próbkami pozyskanymi z czynnych współcześnie kamieniołomów posłużą analizie porównawczej. Na jej podstawie wybrany zostanie piaskowiec najbliższy temu, którego pierwotnie użyto do dekoracji elewacji Pałacu Saskiego.

Próbka kamienia przeznaczona do badania petrograficznego. Fot. M. Skwara

W celu monitorowania ewentualnego wpływu prowadzonych prac archeologicznych na ocalały fragment kolumnady z Grobem Nieznanego Żołnierza opracowano ekspertyzę stanu technicznego oraz założono monitoring geodezyjny pozwalający na identyfikację potencjalnych przemieszczeń i zarysowań pomnika.

Zewnętrzne wsparcie dla projektu odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego

Chcąc dochować wszelkiej dbałości o szczegóły związane z realizacją inwestycji spółka podejmuje szerszą współpracę z uczelniami oraz innymi instytucjami. Zarząd spółki podpisał już cztery listy intencyjne: ze wspomnianą wcześniej ASP w Warszawie, Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego, Politechniką Warszawską oraz Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Uczelnie zadeklarowały wsparcie merytoryczne podczas realizacji odbudowy zachodniej pierzei Placu Piłsudskiego, w tym wspólne prowadzenie badań naukowych, czy też organizację wydarzeń artystycznych i naukowych. W najbliższym czasie planowane jest podpisanie listów intencyjnych z kolejnymi placówkami szkolnictwa wyższego.

Działania edukacyjne

Odbudowa nieistniejących od przeszło 70 lat budynków niesie za sobą również potrzebę odtworzenia świadomości historycznej z nimi związanej. Spółka podejmuje szereg działań edukacyjnych związanych z przypomnieniem historii odbudowywanych gmachów, a także ich mieszkańców, głównie za pomocą artykułów oraz ciekawostek historycznych publikowanych w mediach społecznościowych i na stronie internetowej. Jednocześnie organizowane są również inne wydarzenia i działania promocyjne, wśród których wymienić należy: odwiedzającą kolejne miasta wystawę „Przywracamy Serce Niepodległej”, ofertę spacerów z przewodnikiem wokół Osi Saskiej, udostępnienie odwiedzającym pl. Piłsudskiego fotoplastikonu z archiwalnymi zdjęciami Osi Saskiej, zaprojektowaną dla najmłodszych i ich opiekunów interaktywną NIEMAPĘ Ogrodu Saskiego, koncert z muzyką okresu dwudziestolecia międzywojennego „W Saskim Ogrodzie koło fontanny”, a także Święto Ogrodu Saskiego – plenerowe wydarzenie, podczas którego uczestnicy mogli poczuć atmosferę lat międzywojnia.

NIEMAPA na tle fontanny w Ogrodzie Saskim. Fot. T. Tołłoczko

Dalsze kroki

Do 6 października 2022 roku piwnice Pałacu Saskiego zostały odsłonięte w około 60% - przy zachowaniu takiego tempa prac jeszcze w tym roku wpisane do rejestru zabytków ocalałe fragmenty budynku zostaną zadaszone. Konstrukcje chroniące zabytki przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych zbudowane zostaną z uwzględnieniem pozyskanych już zaleceń Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Odsłonięte pozostałości piwnic Pałacu Saskiego, 2022. Fot. T. Tołłoczko

W oparciu o opracowany program badań archeologicznych podziemnych pozostałości Pałacu Brühla spółka planuje ogrodzić teren, na którym budynek się znajdował i zapewnić jego ochronę, podobnie jak miało to miejsce w przypadku odsłonięcia ruin Pałacu Saskiego. Działania te pozwolą na rozpoczęcie prac związanych z odkryciem reliktów piwnic dawnego budynku Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a w kolejnym etapie prac archeologicznych.

Mając na uwadze jak największą dbałość o szczegóły, zlecono opracowanie analizy historyczno-urbanistycznej, która będzie dołączona w ramach dokumentacji referencyjnej do konkursu architektonicznego. Wykonane zostały również prace geodezyjne, których efektem są m.in. mapa do celów projektowych oraz mapy z projektami podziałów nieruchomości.

Spółka prowadzi szeroko zakrojoną kwerendę archiwalną szeregu instytucji polskich i zagranicznych, wskutek czego udało się zdobyć już przeszło 4000 kopii materiałów źródłowych. Pozyskane materiały pozwolą zwycięzcom przyszłorocznego konkursu architektonicznego na opracowanie projektu, na podstawie którego możliwe będzie jak najwierniejsze odtworzenie historycznych obiektów zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego.  Planowana jest również kwerenda wśród osób prywatnych, które w swoich domowych zbiorach mogą posiadać historyczną dokumentację - w szczególności fotografie – związaną z niezachowanymi budynkami Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienicami przy ul. Królewskiej, o czym informować będziemy już wkrótce.

aktualności

Pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego oraz obok nowe bloki betonowe będące elementem konstrukcji zadaszenia reliktów. W tle dwa dźwigi - większy, żółty z wyższym wysięgnikiem po lewej stronie i mniejszy pomarańczowy po prawej. Za dźwigami po prawej stronie powstająca metalowa konstrukcja zadaszenia, po lewej za ogrodzeniem fragment Grobu Nieznanego Żołnierza.

Zadaszenie reliktów Pałacu Saskiego

Trwa budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami piwnic Pałacu Saskiego. Powstające na łącznej powierzchni ponad 2100 m2 konstrukcje pozwolą ochronić zabytkowe mury przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych. Ze względu na szczególny charakter historycznej i reprezentacyjnej przestrzeni pl. Piłsudskiego oraz zapisy ustawy o odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej, cały […]

Odbuduj z nami trzysta lat polskiej historii

Dzięki przysyłanym zdjęciom z domowych archiwów, Fototeka Pałacu Saskiego nieprzerwanie rozrasta się. Każde nowe ujęcie tego gmachu, jak i Pałacu Brühla i trzech kamienic przy ul. Królewskiej, które trafia do wspólnie tworzonego albumu, może pomóc w odbudowie. Więcej o celu Fototeki, odbudowy, jak i żmudnym procesie przywrócenia zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego w Warszawie, opowiadają Mariusz […]
Wielokolorowa grafika, niebieskie cyfry "2024", białe "32" i napis "FINAŁ AUKCJE" (litery pomarańczowe, żółte i różowe" oraz czerwone serce z białym napisem "wielka orkiestra świątecznej pomocy"

Gramy z WOŚP: zwiedzanie piwnic Pałacu Saskiego

Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy gra już po raz 32. W tym roku wylicytować można również ekskluzywny spacer wokół piwnic Pałacu Saskiego. Zwycięzca licytacji wraz z osobą towarzyszącą będzie miał okazję zobaczyć z bliska historyczne mury i dowiedzieć się więcej o procesie odbudowy. Pałac Saski na aukcji WOŚP Kolejny finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy odbędzie się już […]

2023: podsumowanie działań Pałac Saski sp. z o.o.

Minęły dwa lata odkąd ruszyła inwestycja odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie, realizowana w oparciu o przyjętą przez Sejm i Senat ustawę z 11 sierpnia 2021 r. Po odsłonięciu reliktów piwnic Pałacu Saskiego przyszedł czas na archeologiczne eksploracje terenu Pałacu Brühla. Owocem pierwszego etapu badań na tym obszarze […]

Co o odbudowie Pałacu Saskiego sądzą Polacy?

Jeszcze przed powołaniem spółki odpowiedzialnej za odbudowę zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego przeprowadzono ogólnopolskie badania społeczne na temat świadomości i poglądów związanych z historią i odbudową Pałacu Saskiego. Podobne sondaże zrealizowano ponownie z końcem roku 2022 i 2023, a ich celem było rozpoznanie ewentualnych zmian w postrzeganiu inwestycji odbudowy. Świadomość historyczna, jak i wiedza o odbudowie […]

Zabytki i zagadki archeologiczne z wykopalisk Pałacu Brühla

Już na samym początku prace archeologiczne na terenie dawnego kompleksu Pałacu Brühla przyniosły niespodziewane znaleziska, takie jak połowicznie zachowana rzeźba „Chwała”. Kolejne tygodnie i miesiące działań również nas nie rozczarowały. W toku prac znaleziono wiele mniejszych, ale równie ciekawych zabytków ruchomych, które odsłaniają przed nami kolejne karty historii tego miejsca. Z ziemi wyłoniono nawet istne […]
okładka cyklu filmów na temat Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla. Na samym środku napis "FENOMEN" na beżowym tle.

Fenomen Pałaców Saskiego i Brühla – cykl na YouTube

Historię Pałaców Saskiego i Brühla nie sposób streścić w kilku słowach, ale można przybliżyć jej najciekawsze rozdziały w dwunastu krótkich filmach.  W cyklu „Fenomen”, który publikujemy co tydzień na naszym kanale YouTube, historycy, archeolodzy i znawcy architektury m.in. pasjonująco tłumaczą, jak kryptolodzy z Pałacu Saskiego pomogli pokonać III Rzeszę czy pokazują, jak jadano na królewskim dworze. […]

Broszura edukacyjna „Pałac Saski. Niezwykłe miejsce w niezwykłym mieście”

Do mazowieckich szkół dotarły już egzemplarze broszury edukacyjnej „Pałac Saski. Niezwykłe miejsce w niezwykłym mieście”. Przygotowany przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne materiał w przystępny i zwięzły sposób opisuje historię pałaców Saskiego i Brühla na tle historii Warszawy i kraju. Broszurę uzupełniają scenariusze lekcyjne, z których mogą skorzystać nauczyciele szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Kolorowa publikacja zawiera […]
Na metalowym ogrodzenia dwie plansze z nadrukowanymi wizualizacjami: po lewej okrągła sala z fotelami wokół, po prawej widok z lotu ptaka na odbudowany zespół Pałaców Saskiego i Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. W tle za ogrodzeniem liściaste drzewa Ogrodu Saskiego w barwie żółtej i zielono-żółtej.

Wystawa: koncepcje odbudowy Pałacu Saskiego

Zakończony 12 października 2023 r. międzynarodowy konkurs architektoniczno-urbanistyczny zaowocował powstaniem pięciu koncepcji odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. Wszystkie prace laureatów – w tym zwycięską autorstwa WXCA Group sp. z o.o. – prezentujemy na wystawie w przestrzeni pl. Piłsudskiego. Wystawa prac konkursowych Wszystkich, którzy zastanawiają się, jak będzie wyglądał […]

Rusza Fototeka Pałacu Saskiego

Za nami szeroka analiza materiałów dotyczących Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej w archiwach krajowych i zagranicznych. Wierzymy jednak, że kluczowe fotografie Pałacu Saskiego i jego okolic sprzed 1945 roku znajdują się w domowych zbiorach. Jeśli masz prywatne zdjęcia serca Warszawy, podziel się nimi i odbuduj z nami trzysta lat polskiej historii. […]