Kontrast
Czcionka
aktualności

Zabytki i zagadki archeologiczne z wykopalisk Pałacu Brühla

Już na samym początku prace archeologiczne na terenie dawnego kompleksu Pałacu Brühla przyniosły niespodziewane znaleziska, takie jak połowicznie zachowana rzeźba „Chwała”. Kolejne tygodnie i miesiące działań również nas nie rozczarowały. W toku prac znaleziono wiele mniejszych, ale równie ciekawych zabytków ruchomych, które odsłaniają przed nami kolejne karty historii tego miejsca. Z ziemi wyłoniono nawet istne zagadki archeologiczne.

Biała dama w Pałacu Brühla

Jednym z najwdzięczniejszych obiektów, które znaleziono podczas wykopalisk, jest fragment figurki przedstawiającej kobiecą postać. Wykonany z porcelany artefakt nazwany został pieszczotliwie „pastereczką”, choć tak naprawdę o faktycznym kształcie i pierwotnej funkcji obiektu dowiemy się więcej dopiero po zakończeniu badań, bo wyglądająca na ozdobę figurka równie dobrze mogła być fragmentem serwisu. Na razie można za to powiedzieć, że figurka pochodzi prawdopodobnie z drugiej połowy XVIII wieku.

Górna część białej porcelanowej figurki przedstawiającej postać kobiecą. Głowa uniesiona do góry, prawa ręka wyciągnięta do przodu. W tle pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego.
Fragment figurki porcelanowej, prawdopodobnie XVIII w. Fot. T. Tołłoczko

Do najbardziej nieoczekiwanych znalezisk należy maleńkie, przedwojenne naczynie. To pokryty motywami geometrycznymi i roślinnymi kieliszek kiduszowy. Nad takim naczyniem wypełnionym winem odmawiano błogosławieństwo, które było częścią ceremonii odprawianej z okazji szabatu oraz innych świąt żydowskich. Choć w przypadku wykopalisk na terenie Pałacu Brühla i jego okolic znaleziono kubeczek metalowy, który prawdopodobnie był platerowany, powstawały także kieliszki ze szkła i srebra. Do częstych motywów ornamentalnych należały m.in. lulawy, czyli gałązki palmy daktylowej. Podobne zdobienia możemy dostrzec na kieliszku odnalezionym na terenie odbudowywanego pałacu.

Metalowy kieliszek kiduszowy zdobiony motywami roślinnymi, lekko pokryty szaro-zielonym nalotem. Tło rozmyte.
Kieliszek kiduszowy, XX w. Fot. T. Tołłoczko

Resztki z pańskiego stołu

Wśród reliktów, które odkryli archeolodzy, znajduje się duża grupa przedmiotów związanych z jedzeniem. Jeśli chodzi o naczynia, na których dawniej serwowano potrawy, teren wykopalisk okazał się bardzo łaskawy. Znaleziono setki fragmentów talerzy, dzbanów czy butelek, wykonanych z materiałów, takich jak kamionka, fajans i porcelana.

Liczne fragmenty ceramiki i szkła oraz dwie butelki, czyli zagadki archeologiczne czekające na rozwikłanie. Drobne elementy rozłożone są na tekturze znajdującej się na granitowych płytach.
Fragmenty ceramiki i szkła. Fot. T. Tołłoczko

W grupie obiektów związanych z jedzeniem znalazły się także drobne pozostałości potraw, które tu kiedyś spożywano. Do tego typu znalezisk, które mówią nam o tym, jak się żyło w Pałacu Brühla, należą muszle ostryg. Całe garście resztek po tych mięczakach zachowały się w piwniczce, która w połowie XVIII wieku służyła za śmietnik. Ostrygi były w tym dworskim okresie smakołykiem, którym najmożniejsi umilali sobie dni postne. Więcej o wykwintnej i często zaskakującej kuchni tego okresu można dowiedzieć się oglądając jeden z odcinków cyklu „Fenomen”.

Zbiór starych muszli ostryg, brzegi ukruszone.
Muszle ostryg. Fot. T. Tołłoczko

Z niektórych elementów udało się ułożyć prawie całe, przyozdobione w rozmaite ornamenty, naczynia pochodzące m.in. z XVIII wieku. Ten okres był zresztą kluczowy dla rozwoju europejskiej porcelany. To właśnie na początku XVIII stulecia, pod patronatem Augusta II Mocnego, rozpoczęto jej produkcję w Saksonii. Nie mogą więc dziwić znaleziska związane z porcelaną na terenie wokół dawnej rezydencji królewskiej, Pałacu Saskiego.

Fragmenty fajansowego talerza o białej barwie z ciemnym niebieskim wzorem, prawdopodobnie cebulowym, podczas składania w całość. Dookoła inne fragmenty naczyń, które stanowią zagadki archeologiczne do złożenia.
Fragmenty talerza fajansowego, XVIII w. Fot. T. Tołłoczko

Zagadki archeologiczne z Pałacu Brühla

Pomimo lat doświadczeń i szerokiej wiedzy eksperckiej niejednokrotnie zdarza się, że nowo odsłonięty artefakt zaskoczy archeologa. Takie zagadki archeologiczne pojawiły się także tu, pod postacią dwunastu niepozornie wyglądających, obłych przedmiotów ze szkła pochodzących z drugiej połowy XVIII wieku. Laikowi obiekty te mówią zapewne niewiele i wyglądają jak fragmenty większych przedmiotów, które zniszczyła wojenna pożoga. Po szybkiej kwerendzie naukowej, specjaliści pracujący na terenie dawnego Pałacu Brühla uznali, że mamy najpewniej do czynienia z gładzikami, czyli przedmiotami, którymi można wyprasować trudno dostępne załamki tkanin, szczególnie lnu. Jeden z artefaktów wypróbowano nawet na kawałku materiału, by przetestować działanie swoistego „żelazka”.

Szklany, okrągły przedmiot w kobiecej dłoni to jeden z egzemplarzy zagadki archeologicznej. Na zdjęciu użyty do prasowania kawałka lnu. Białe tło.
Szklany „gładzik” do lnu, XVIII w. Fot. M. Gorzkowska

Przyjaciel człowieka pośród wykopalisk

Do obiektów o znacznie bardziej klarownej funkcji należy uchwyt z wizerunkiem psa, pochodzący sprzed czasów wojny. Obiekt z budzącą sympatię paszczą czworonoga jest tak naprawdę pustą w środku okładziną zakończenia laski. Główka psa myśliwskiego stworzona została z tworzywa sztucznego. Archeolodzy znaleźli ją w przestrzeni dawniej zajmowanej przez południową kordegardę Pałacu Brühla. Z kolei dziś rączkę laski można podziwiać na wystawie „Skarby Pałacu Brühla”, która znajduje się w pawilonie ekspozycyjnym w przestrzeni placu Piłsudskiego.

Wykonana z tworzywa sztucznego rękojeść laski w kształcie głowy psa łowczego na tle pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego.
Rękojeść laski. Fot. T. Tołłoczko

aktualności

Pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego oraz obok nowe bloki betonowe będące elementem konstrukcji zadaszenia reliktów. W tle dwa dźwigi - większy, żółty z wyższym wysięgnikiem po lewej stronie i mniejszy pomarańczowy po prawej. Za dźwigami po prawej stronie powstająca metalowa konstrukcja zadaszenia, po lewej za ogrodzeniem fragment Grobu Nieznanego Żołnierza.

Zadaszenie reliktów Pałacu Saskiego

Trwa budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami piwnic Pałacu Saskiego. Powstające na łącznej powierzchni ponad 2100 m2 konstrukcje pozwolą ochronić zabytkowe mury przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych. Ze względu na szczególny charakter historycznej i reprezentacyjnej przestrzeni pl. Piłsudskiego oraz zapisy ustawy o odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej, cały […]

Odbuduj z nami trzysta lat polskiej historii

Dzięki przysyłanym zdjęciom z domowych archiwów, Fototeka Pałacu Saskiego nieprzerwanie rozrasta się. Każde nowe ujęcie tego gmachu, jak i Pałacu Brühla i trzech kamienic przy ul. Królewskiej, które trafia do wspólnie tworzonego albumu, może pomóc w odbudowie. Więcej o celu Fototeki, odbudowy, jak i żmudnym procesie przywrócenia zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego w Warszawie, opowiadają Mariusz […]
Wielokolorowa grafika, niebieskie cyfry "2024", białe "32" i napis "FINAŁ AUKCJE" (litery pomarańczowe, żółte i różowe" oraz czerwone serce z białym napisem "wielka orkiestra świątecznej pomocy"

Gramy z WOŚP: zwiedzanie piwnic Pałacu Saskiego

Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy gra już po raz 32. W tym roku wylicytować można również ekskluzywny spacer wokół piwnic Pałacu Saskiego. Zwycięzca licytacji wraz z osobą towarzyszącą będzie miał okazję zobaczyć z bliska historyczne mury i dowiedzieć się więcej o procesie odbudowy. Pałac Saski na aukcji WOŚP Kolejny finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy odbędzie się już […]

2023: podsumowanie działań Pałac Saski sp. z o.o.

Minęły dwa lata odkąd ruszyła inwestycja odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie, realizowana w oparciu o przyjętą przez Sejm i Senat ustawę z 11 sierpnia 2021 r. Po odsłonięciu reliktów piwnic Pałacu Saskiego przyszedł czas na archeologiczne eksploracje terenu Pałacu Brühla. Owocem pierwszego etapu badań na tym obszarze […]

Co o odbudowie Pałacu Saskiego sądzą Polacy?

Jeszcze przed powołaniem spółki odpowiedzialnej za odbudowę zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego przeprowadzono ogólnopolskie badania społeczne na temat świadomości i poglądów związanych z historią i odbudową Pałacu Saskiego. Podobne sondaże zrealizowano ponownie z końcem roku 2022 i 2023, a ich celem było rozpoznanie ewentualnych zmian w postrzeganiu inwestycji odbudowy. Świadomość historyczna, jak i wiedza o odbudowie […]

Zabytki i zagadki archeologiczne z wykopalisk Pałacu Brühla

Już na samym początku prace archeologiczne na terenie dawnego kompleksu Pałacu Brühla przyniosły niespodziewane znaleziska, takie jak połowicznie zachowana rzeźba „Chwała”. Kolejne tygodnie i miesiące działań również nas nie rozczarowały. W toku prac znaleziono wiele mniejszych, ale równie ciekawych zabytków ruchomych, które odsłaniają przed nami kolejne karty historii tego miejsca. Z ziemi wyłoniono nawet istne […]
okładka cyklu filmów na temat Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla. Na samym środku napis "FENOMEN" na beżowym tle.

Fenomen Pałaców Saskiego i Brühla – cykl na YouTube

Historię Pałaców Saskiego i Brühla nie sposób streścić w kilku słowach, ale można przybliżyć jej najciekawsze rozdziały w dwunastu krótkich filmach.  W cyklu „Fenomen”, który publikujemy co tydzień na naszym kanale YouTube, historycy, archeolodzy i znawcy architektury m.in. pasjonująco tłumaczą, jak kryptolodzy z Pałacu Saskiego pomogli pokonać III Rzeszę czy pokazują, jak jadano na królewskim dworze. […]

Broszura edukacyjna „Pałac Saski. Niezwykłe miejsce w niezwykłym mieście”

Do mazowieckich szkół dotarły już egzemplarze broszury edukacyjnej „Pałac Saski. Niezwykłe miejsce w niezwykłym mieście”. Przygotowany przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne materiał w przystępny i zwięzły sposób opisuje historię pałaców Saskiego i Brühla na tle historii Warszawy i kraju. Broszurę uzupełniają scenariusze lekcyjne, z których mogą skorzystać nauczyciele szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Kolorowa publikacja zawiera […]
Na metalowym ogrodzenia dwie plansze z nadrukowanymi wizualizacjami: po lewej okrągła sala z fotelami wokół, po prawej widok z lotu ptaka na odbudowany zespół Pałaców Saskiego i Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. W tle za ogrodzeniem liściaste drzewa Ogrodu Saskiego w barwie żółtej i zielono-żółtej.

Wystawa: koncepcje odbudowy Pałacu Saskiego

Zakończony 12 października 2023 r. międzynarodowy konkurs architektoniczno-urbanistyczny zaowocował powstaniem pięciu koncepcji odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. Wszystkie prace laureatów – w tym zwycięską autorstwa WXCA Group sp. z o.o. – prezentujemy na wystawie w przestrzeni pl. Piłsudskiego. Wystawa prac konkursowych Wszystkich, którzy zastanawiają się, jak będzie wyglądał […]

Rusza Fototeka Pałacu Saskiego

Za nami szeroka analiza materiałów dotyczących Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej w archiwach krajowych i zagranicznych. Wierzymy jednak, że kluczowe fotografie Pałacu Saskiego i jego okolic sprzed 1945 roku znajdują się w domowych zbiorach. Jeśli masz prywatne zdjęcia serca Warszawy, podziel się nimi i odbuduj z nami trzysta lat polskiej historii. […]