Fenomen Pałaców Saskiego i Brühla – cykl na YouTube

Historię Pałaców Saskiego i Brühla nie sposób streścić w kilku słowach, ale można przybliżyć jej najciekawsze rozdziały w dwunastu krótkich filmach.  W cyklu „Fenomen”, który publikujemy co tydzień na naszym kanale YouTube, historycy, archeolodzy i znawcy architektury m.in. pasjonująco tłumaczą, jak kryptolodzy z Pałacu Saskiego pomogli pokonać III Rzeszę czy pokazują, jak jadano na królewskim dworze. Punktem odniesienia dla całego cyklu są prace archeologiczne prowadzone na terenie dawnego kompleksu Pałacu Brühla.

Cykl filmowy „Fenomen”

Nazwa cyklu filmów na YouTube nawiązuje do fenomenu, jakim były Pałac Saski i Pałac Brühla – miejsce wyjątkowe dla polskiej historii. Do udziału w każdym z dwunastu odcinków zaprosiliśmy specjalistów w dziedzinach m.in. historii, archeologii, architektury czy varsavianistyki. W swych opowieściach, wzbogaconych o archiwalne ujęcia Warszawy i inne materiały historyczne, poruszają najciekawsze wątki związane z pałacami Saskim i Brühla oraz ich najbliższym otoczeniem.

Historia odkryta na nowo

Punktem wyjścia dla filmowego cyklu są badania archeologiczne na terenie dawnego Pałacu Brühla, które są częścią prowadzonej właśnie inwestycji odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. Od połowy 2023 roku archeolodzy dzień po dniu eksplorowali kolejne warstwy kulturowe odnajdując skarby ukryte tuż pod powierzchnią ziemi, której nie badano od blisko 80 lat. Tyle czasu minęło bowiem od wysadzenia dwóch sąsiadujących ze sobą gmachów, które w okresie międzywojennym zajmowało Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Pałac Brühla) i Sztab Generalny Wojska Polskiego (Pałac Saski).

Prace archeologiczne przyniosły dotychczas wiele odkryć. Do całkowicie niespodziewanych znalezisk należy okazały fragment rzeźby przedstawiającej kobiecą postać i opatrzonej podpisem „Chwała” na cokole. Być może nie wzbudziłby aż takiego zaskoczenia – bo przecież znaleziono również i inne fragmenty rzeźb – gdyby nie fakt, że bliźniaczy pomnik z tą samą inskrypcją od lat stoi kilkaset metrów dalej, dumnie zdobiąc główną aleję Ogrodu Saskiego. Ze względu na ogrom nowych informacji, który przynoszą wykopaliska, jednym z najważniejszych gości cyklu „Fenomen” jest Michał Grabowski, kierownik badań archeologicznych.

Na czym polega „fenomen” Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla?

Zanim archeolodzy wbili pierwszą łopatę, teren został sprawdzony przez sapera. Już podczas pierwszych dni jego prac, tuż pod powierzchnią ziemi odnaleziono łuskę do karabinu typu Mauser pochodzącą najprawdopodobniej z 1939 roku. Od ujęcia tej łuski – niemego świadka historii – rozpoczyna się pierwszy odcinek cyklu „Fenomen”, w którym historyk dr Tomasz Leszkowicz wyjaśnia przyczyny wysadzenia obydwu pałaców w powietrze w schyłkowym momencie wojny, czyli w grudniu 1944 roku.

Zanim jednak rozpętało się wojenne piekło i pałace zniknęły z mapy Warszawy, ich najbliższe otoczenie przez blisko 300 lat tętniło życiem. Widzowie serii będą mieli okazję bliżej poznać zarówno historię pałaców, jak i znajdującego się dawniej tuż za ich ścianami pierwszego w Polsce publicznego parku, czyli Ogrodu Saskiego. Dowiedzą się także, jak wyglądało XVIII-wieczne menu warszawskich elit, o czym opowiada historyk dr hab. Jarosław Dumanowski.

Jak polscy naukowcy pomogli pokonać III Rzeszę? Jakie nowinki techniczne pojawiły się w Warszawie w XIX wieku? Wreszcie, dlaczego Pałac Saski i Pałac Brühla przez tyle lat nie zostały odbudowane? Te kwestie wyjaśnią bohaterowie kolejnych odcinków. Zapraszamy do oglądania cyklu „Fenomen” już teraz na naszym kanale YouTube.

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej – prace przygotowawcze.