Letnie wykopaliska z Pałacem Saskim

Studenci archeologii i pokrewnych dziedzin biorą udział w prowadzonych na terenie Pałacu Brühla badaniach, których drugi sezon rozpoczął się wiosną 2026 r. i jest już na półmetku. Przyszli badacze mają szansę odkrywać zabytki ruchome pochodzące nawet z XVIII wieku. Do udziału w otwartym projekcie „Letnie wykopaliska z Pałacem Saskim” spółka Pałac Saski zaprosiła studentów wszystkich państwowych uczelni, na których funkcjonują wydziały i instytuty archeologii.

Prace archeologiczne w procesie odbudowy

Zachodnią pierzeję Placu marsz. J. Piłsudskiego w Warszawie tworzył zespół Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej. W grudniu 1944 r. obydwa pałace zostały wysadzone w ramach prowadzonej przez niemieckiego okupanta akcji wyburzania Warszawy. Mimo licznych powojennych inicjatyw i rozstrzygniętych konkursów architektonicznych miejsce to nie podzieliło losów starówki i przez dekady nie doczekało się odbudowy. Dziś jednak proces ten już trwa i wszedł w etap finalizacji cyfrowych opracowań przedwojennego kształtu budynków, wspomagany przez dane z drugiego sezonu prac archeologicznych na terenie Pałacu Brühla. W przypadku miejsca objętego ochroną konserwatorską – najstarsza część reliktów Pałacu Saskiego widnieje w rejestrze zabytków, a sam Plac Piłsudskiego i Ogród Saski stanowią zabytkowe założenie urbanistyczne – prowadzenie tego typu badań jest wymogiem prawnym. Największa wartość prac, jakie archeolodzy prowadzą obecnie na terenie Pałacu Brühla, wynika z odkrywania zachowanych oryginalnych fragmentów zniszczonej architektury. Nawet najmniejszy detal architektoniczny wykopany spod ziemi potrafi bowiem zmienić założenia architektoniczne przyjęte na podstawie ograniczonych wskutek wojny zasobów archiwalnych. O ile ogólny wygląd budynków jest znany, o tyle wierna odbudowa w kształcie zewnętrznym z 31 sierpnia 1939 r., jak zakłada ustawa (Dz. U. z 2024 r. poz. 578), wymaga m.in. precyzyjnego określenia obrysu murów oraz dokładnego odtworzenia elewacji z uwzględnieniem ich struktury czy dekoracji rzeźbiarskiej. W tym momencie z pomocą przychodzą archeolodzy, a w trwającym drugim sezonie badań, w którym poziom zaawansowania prac przekroczył już 50%, również przyszli badacze i konserwatorzy, czyli studenci kierunków związanych z archeologią i ochroną zabytków.

Archeolodzy in spe na wykopaliskach Pałacu Brühla

„Letnie wykopaliska z Pałacem Saskim” to realizowany podczas prac archeologicznych na terenie Pałacu Brühla projekt edukacyjno-naukowy angażujący studentów polskich uczelni, którzy swoją karierę zawodową bądź naukową wiążą z archeologią lub ochroną zabytków. Wychodząc naprzeciw ich potrzebom Pałac Saski sp. z o.o. przekazała rektorom i dziekanom uczelni, na których działają wydziały i instytuty archeologii, zaproszenie do udziału w tegorocznych badaniach. Nabór zakończył się przed startem projektu. Uczestnicy „Letnich wykopalisk z Pałacem Saskim” mają okazję spędzić część wakacji nabywając umiejętności i poszerzając swoją wiedzę w towarzystwie doświadczonych kierowników badań archeologicznych z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie oraz Stowarzyszenia Starożytników.

Wyposażeni w podstawowy ekwipunek archeologiczny – kaski, kamizelki, rękawiczki, łopaty – towarzyszą archeologom w ich codziennych pracach. Zakres zadań  zależy od pogody, badanego odcinka wykopu, zebranego wcześniej doświadczenia danego studenta czy najnowszych odkryć na placu. Uczestnicy projektu zdobywają doświadczenie przy oczyszczaniu zarówno zabytków ruchomych, jak i fragmentów zachowanej architektury, rozpoznają i dokumentują wiekowe artefakty pod okiem specjalistów z dziedzin, czy wykonują wyłącznie z pozoru banalną pracę z łopatą i szpadlem przy pogłębianiu archeologicznych wykopów. Udział w projekcie odbywa się pod stałym nadzorem koordynatorów „Letnich wykopalisk z Pałacem Saskim”. Każda z grup ma okazję zwiedzić rozległy teren prac, a także zapoznać się z historią miejsca i stanem najnowszych wykopalisk. Projekt potrwa do końca września i zakończy się przed rozpoczęciem kolejnego roku akademickiego.