Kontrast
Czcionka
aktualności

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego – nowa książka o historii symbolu

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w przestrzeni współczesnej Warszawy. Mniej znane są jednak jego zawiłe losy, które odzwierciedlają burzliwą historię Polski ostatnich stuleci. Nowa publikacja naukowa pt. „Golec rzymski w koszuli. Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie” kreśli fascynujący portret arcydzieła Bertela Thorvaldsena, jednocześnie odkrywając nieznane karty jego historii. Ponad dwieście archiwalnych ilustracji uzupełnia tę opowieść, podkreślając m.in. symboliczną wagę obecności pomnika w okresie międzywojennym przed Pałacem Saskim.

Na pierwszym planie książka o tytule "Golec rzymski w koszuli" ze zdjęciem pomnika konnego księcia Poniatowskiego. Książka oparta jest na przystrzyżonym trawniku. W tle zarys kwiatów.
Publikacja „Golec rzymski w koszuli”, fot. T. Tołłoczko

Premiera w rocznicę odsłonięcia pomnika

Wybór 3 maja 2024 r. jako daty premiery publikacji, której współwydawcami są Muzeum Łazienki Królewskie i spółka Pałac Saski, nie jest przypadkowy. To właśnie tego dnia 1923 roku uroczyście odsłonięto pomnik przed Pałacem Saskim. Posadowiony w tym miejscu książę Józef Poniatowski jako bohater narodowy mógł tym samym symbolicznie stanąć na czele Sztabu Głównego Wojska Polskiego niepodległej już ojczyzny. By jednak pomnik mógł się tam znaleźć, musiał najpierw przebyć daleką drogę z długim postojem przy pałacu Paskiewiczów w Homlu. Jego powojenne losy, czyli proces odtworzenia zniszczonej rzeźby przez rząd duński i miasto Kopenhagę, a następnie wybór miejsca w Warszawie, także obfitowały w wiele nieoczywistych epizodów.

Tłum odświętnie ubranych oficjeli, w pierwszym rzędzie Józef Piłsudski, francuski dowódca Ferdinand Foch i prezydent Polski Stanisław Wojciechowski. Za nimi stoi wysoki monument przykryty wielką płachtą. W tle fragment kolumnady Pałacu Saskiego.
Uroczystość odsłonięcia pomnika księcia Józefa Poniatowskiego, 1923, Biblioteka Narodowa

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego na kartach historii

Publikacja „Golec rzymski w koszuli. Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie” powstała pod redakcją Anety Czarneckiej, Małgorzaty Marii Grąbczewskiej i Mariusza Kolmasiaka. Do autorów poszczególnych rozdziałów problemowych należą polscy i zagraniczni naukowcy i specjaliści. Stefano Grandesso analizuje symbolikę i klasyczne nawiązania, które chciał zastosować Thorvaldsen. Jednocześnie rzuca światło na negocjacje artysty z polskim komitetem budowy. Następnie Laila Skjøthaug opisuje sam proces twórczy rzeźbiarza oraz kulisy odtworzenia monumentu po wojnie, czerpiąc z archiwaliów znajdujących się w Muzeum Thorvaldsena w Kopenhadze.

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego widziany z boku. Na cokole stoi koń, na którym siedzi mężczyzna ubrany w antyczny strój. W tle fragment skrzydła neoklasycystycznego Pałacu Saskiego.
Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego przed Pałacem Saskim, fot. H. Poddębski, Biblioteka Narodowa

W kolejnych rozdziałach Mariusz Kolmasiak przybliża dramatyczne losy posągu w latach 1834-1921, czyli widmo zniszczenia rzeźby oraz jej wywózkę do Modlina, a następnie Homla. Autor opisuje również wieloletnie próby odzyskania pomnika zwieńczone jego uroczystym odsłonięciem w obecności najwyższych władz Polski, francuskiego dowódcy Ferdinanda Focha oraz tysięcy widzów szczelnie wypełniających plac przed Pałacem Saskim. Z kolei Maria Wardzyńska skupia się na symbolicznym wymiarze obecności monumentu na pl. Piłsudskiego, gdzie stał się swoistym świadkiem odrodzenia kraju. Jak wspomniał wówczas Adam Czartoryski: „[Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego] stanął znowu w Warszawie jako widoczny znak ostatecznego wyzwolenia z kajdan wiekowej niewoli”. Autorka następnie przybliża późniejsze, wojenne losy rzeźby i jej zniszczenie. W następnym rozdziale Alicja Gzowska opisuje powojenne dzieje pomnika, czyli jego odtworzenie, krótki pobyt w ogrodach Łazienek Królewskich, aż po przenosiny na jego obecne miejsce przed Pałacem Prezydenckim. Publikację zamykają rozważania Małgorzaty Marii Grąbczewskiej na temat zagadnienia fotografowania pomników.

Nowe ilustracje rzucają światło na historię pomnika

Na szczególną uwagę zasługują liczne ilustracje wydawnictwa pochodzące z archiwów polskich i zagranicznych. Wiele z ponad dwustu materiałów graficznych było dotąd nieobecnych w literaturze przedmiotu. Oprócz rycin, fotografii oraz prywatnej korespondencji, na kartach publikacji można także zobaczyć m.in. wycinki prasowe czy nawet rysunki satyryczne potwierdzające popularność i wagę pomnika w sferze publicznej. Część materiałów przedstawia zaś kulisy znaczących wydarzeń lub zaplecze techniczne powstawania i trudów przenosin rzeźby. Książka uzupełniona jest również o kalendarium, które w jasny sposób przedstawia kolejne etapy historii pomnika, oraz o bibliografię podmiotu.

aktualności

Pałac Saski po sąsiedzku: udział w warszawskich wydarzeniach plenerowych

Choć kolejna, trzecia edycja Święta Ogrodu Saskiego przeszła już do historii, to nie jedyna okazja, by na świeżym powietrzu poczuć atmosferę lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Także podczas dzielnicowych wydarzeń sąsiedzkich, które odbywają się w całej Warszawie, można zobaczyć, jak kiedyś wyglądało życie wokół Pałacu Saskiego, lub wziąć udział w tematycznych warsztatach edukacyjnych dla dzieci, […]

Ze Święta Ogrodu Saskiego relacja krótka

Święto Ogrodu Saskiego to wyjątkowe wydarzenie plenerowe w przestrzeni najstarszego w Polsce parku publicznego. 25 maja 2024 r. ogrodowe alejki oraz stołeczny plac Piłsudskiego po raz trzeci gościły dziesiątki tysięcy osób, które na jeden dzień miały okazję przenieść się w czasie do okresu międzywojnia. Parady zabytkowych aut i bicykli, występy brass bandów, orkiestr i grup […]

Program 3. edycji Święta Ogrodu Saskiego

25 maja 2024 r., godz. 10.00-20.30, Ogród Saski w Warszawie Program ramowy: 10.00 – parada przez Ogród Saski – start ul. Niecała 14 (przy szkole podstawowej) 10.00-14.00 – warsztaty dla dzieci w wieku 5-12 lat związane z Pałacem i Ogrodem Saskim, w tym m.in. warsztaty sitodruku; lokalizacja: scena przy sadzawce 10.20-20.00 – retro stoiska w głównej alei Ogrodu Saskiego […]

Ścieżka edukacyjna „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla”

Co kryje się za ogrodzeniem na pl. Piłsudskiego? Ciekawych historii tego miejsca zapraszamy na drugi sezon zwiedzania reliktów istniejącego tu jeszcze niecały wiek temu zespołu pałaców i kamienic. W tym roku – jak sugeruje zresztą nazwa „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla” – ścieżka edukacyjna została poszerzona o nową przestrzeń. Oprócz reliktów Pałacu Saskiego zwiedzający […]

„Pałac wszystkich przyszłości” – spotkanie z twórcami podczas Warszawskich Targów Książki

Miejsce, od którego zaczyna się przygoda ze stolicą, nowoczesny hub kultury, centralny punkt miasta, słowem: pałac wszystkich przyszłości – tymi wszystkimi określeniami opisać można będzie gmachy powstałe w wyniku odbudowy zachodniej pierzei pl. marsz. J. Piłsudskiego w Warszawie. Najważniejszy punkt na Osi Saskiej łączącej Trakt Królewski i Stare Miasto z nowoczesnym centrum stolicy – centrum kultury, […]

Przed nami Święto Ogrodu Saskiego

Już w sobotę 25 maja 2024 r. od godz. 10 zapraszamy wszystkich, małych i dużych, miłośników rozrywki na świeżym powietrzu na 3. edycję Święta Ogrodu Saskiego. Alejki najstarszego w Polsce publicznego parku miejskiego wypełnią retro atrakcje i muzyka na żywo, a wieczorem parkiet nad sadzawką rozgrzeją przeboje sprzed wieku w wykonaniu Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej i […]

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego – nowa książka o historii symbolu

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w przestrzeni współczesnej Warszawy. Mniej znane są jednak jego zawiłe losy, które odzwierciedlają burzliwą historię Polski ostatnich stuleci. Nowa publikacja naukowa pt. „Golec rzymski w koszuli. Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie” kreśli fascynujący portret arcydzieła Bertela Thorvaldsena, jednocześnie odkrywając nieznane karty jego historii. Ponad […]

Monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza

Nie wszystkie prace związane z odbudową zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego są tak widowiskowe, jak budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami Pałacu Saskiego. Do takich działań, które są potrzebne podczas przygotowania inwestycji, choć większość postronnych ich nie dostrzeże, należy monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza. Czym jest monitoring geodezyjny? Monitoring geodezyjny budynku to proces, który polega […]

Konferencja „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny” w Katowicach

8 kwietnia 2024 r. w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny”. Organizatorem wydarzenia było Centrum Badawcze Publicznego Prawa Konkurencji i Regulacji Sektorowych Uniwersytetu Śląskiego wspólnie z Muzeum Śląskim, Głównym Instytutem Górnictwa oraz Szkołą Główną Handlową. Celem konferencji było pochylenie się nad wpływem zabytków nieruchomych na aspekty […]

Zabytkowe mury Pałacu Saskiego zadaszone

W marcu 2024 r. zakończyły się prace związane z budową zadaszenia nad zabytkowymi piwnicami Pałacu Saskiego. Tym samym pozostałości pałacowych murów zyskały ochronę przed niekorzystnym wpływem opadów atmosferycznych na obszarze ponad 2100 m2. Dwie niezależne metalowe konstrukcje z pokryciem z membrany PVC wykonała firma Protan Elmark. Budowa zadaszenia nad reliktami Pałacu Saskiego Odsłonięte w ramach […]