Kontrast
Czcionka
aktualności

Nowe życie zniszczonych zabytków: konferencja na Zamku Królewskim

Podczas trzydniowej konferencji na Zamku Królewskim w Warszawie, która zakończyła się 29 października 2022 roku, eksperci w dziedzinach związanych z konserwacją i ochroną dziedzictwa materialnego dyskutowali o różnych koncepcjach rewitalizacji zabytkowych budowli. „Odbudowa, restytucja czy trwała ruina? Nowe życie obiektów rezydencjonalnych” to jeden z tematów czteroletniego cyklu konferencji poświęconych podniesieniu z ruin warszawskiej rezydencji królewskiej, który zaplanowano w ramach upamiętnienia 50. rocznicy powołania Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego. Jeden z paneli tematycznych dotyczył restytucji Pałaców Saskiego i Brühla – rozpoczętego w ubiegłym roku ostatniego etapu dzieła odbudowy stolicy.

Jubileusz Zamku Królewskiego

Ruiny Zamku Królewskiego w Warszawie przed całkowitym zniszczeniem, 1939-1944. Polona

Dawna rezydencja polskich królów, w okresie dwudziestolecia międzywojennego siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, to miejsce szczególne z perspektywy ochrony materialnego dziedzictwa narodowego. Już na samym początku II wojny światowej naziści ograbili i w większości spalili Zamek, zaś w roku 1944 ostatecznie wysadzili jego ruiny. Mimo powołania jeszcze w 1945 roku Pracowni Odbudowy Zamku w Biurze Odbudowy Stolicy, kolejne ćwierć wieku upłynęło pod znakiem ścierania się różnych koncepcji dotyczących przeznaczenia oraz formy Zamku, ale też opieszałości ówczesnych władz państwowych. Dopiero zainaugurowane 26 stycznia 1971 roku posiedzenie Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie zaowocowało pracami budowlanymi, które ruszyły w ciągu następnych kilku miesięcy. 50 lat później Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum zainicjował obchody Jubileuszu Zamku Królewskiego, które rozpisano na 4 lata. Każdy rok poświęcono innemu z aspektów dzieła odbudowy: Komitetowi Obywatelskiemu (2021), procesowi restytucji bryły (2022), zamkowym kolekcjom (2023) oraz ludziom i misji (2024).

Odbudowa, restytucja czy trwała ruina?

Podczas tegorocznej konferencji prelegenci skupili się na przybliżeniu różnych koncepcji rewitalizacji zabytkowych budowli rezydencjonalnych. Każda z nich miała za zadanie przedstawić między innymi, jak bardzo złożony jest proces odbudowy zabytkowego obiektu, który oprócz podjęcia samej decyzji, realizacji i oddania do użytku, składa się też z innych elementów, takich jak oczekiwania społeczne czy odmienne teorie konserwatorskie. Punktem wyjścia do rozważania nad tymi ostatnimi była Rekomendacja Warszawska – kompleksowy zbiór zasad dotyczących procesu odbudowy miast i zabytkowych obiektów zniszczonych wskutek konfliktów zbrojnych lub katastrof naturalnych. Dokument jest efektem międzynarodowej konferencji poświęconej wyzwaniom ochrony światowego dziedzictwa, która odbyła się 8 maja 2018 roku również na Zamku Królewskim w Warszawie i choć nie posiada formy wiążącego aktu prawnego, został w całości zaakceptowany przez Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, prof. Jakub Lewicki, poruszył temat oczekiwań społecznych oraz koncepcji przedstawianych przez władze w kontekście rekonstrukcji zabytków w Warszawie i na Mazowszu. W wystąpieniach kolejnych prelegentów nie zabrakło także przykładów z innych regionów kraju: współczesnej adaptacji zamku w Tykocinie, kontrowersyjnej odbudowy nowego zamku królewskiego w Poznaniu czy rewitalizacji pałacu podróżnego Augusta III Wettyna w Kutnie, która właśnie dobiega końca.

Transmisja z pierwszego dnia konferencji:

Pałac Saski i Pałac Brühla w Warszawie

Ostatni panel pierwszego dnia konferencji organizatorzy poświęcili odbudowie zachodniej pierzei placu Piłsudskiego, która w opinii wielu osób jest symbolicznym zwieńczeniem dzieła powojennej odbudowy stolicy. Jako pierwszy głos zabrał Jerzy Bombczyński, prezes rozwiązanego niedawno stowarzyszenia Saski 2018, który podjął się uzasadnienia realizowanego obecnie projektu na gruncie prawnym. Prelegent przybliżył uczestnikom konferencji zapisy ustawy z dn. 11 sierpnia 2021 r. O przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie w nawiązaniu do uchwały w sprawie odbudowy Zamku Królewskiego z 1949 roku.

Szczególny nacisk na wartości społeczne, historyczne i militarne samego Pałacu Saskiego oraz dawnego placu Saskiego położył kolejny z prelegentów, dr hab. Tadeusz Bernatowicz, profesor Uniwersytetu Łódzkiego i historyk sztuki. W swojej wypowiedzi plac Saski nazwał „forum niepodległej ojczyzny” oraz przypomniał, że stoimy obecnie przed szansą odbudowy, której ostatnia próba zakończyła się odkryciem reliktów Pałacu Saskiego i przeprowadzeniem badań archeologicznych w latach 2006 – 2008.

Owe badania szczegółowo omówili ich uczestnicy: dr. hab. Marek Barański, profesor Politechniki Świętokrzyskiej, oraz Ryszard Cędrowski. Imiennie podziękowali wszystkim pozostałym biorącym udział w eksploracjach, a także przedstawili szereg ciekawostek i zdjęć, w tym ukazujących fragmenty XVII-wiecznych wałów wazowskich. Jak wspomnieli prelegenci, na obszarze przeszło 11 tysięcy metrów kwadratowych zabezpieczono ponad 40 tysięcy artefaktów.

O Pałacu Brühla opowiedziała z kolei dr Alina Barczyk z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego, która podkreśliła szczególną wartość polityczną i architektoniczną gmachu. W międzywojniu początkowo główny korpus budynku należał do urzędu Centrali Telegrafu, a przez Pałac przebiegała linia telefoniczna łącząca Londyn z Indiami. W 1934 roku urząd przeniesiono na ulicę Poznańską, a Pałac Brühla na wyłączność otrzymało Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które już wcześniej posiadało swoje biura w bocznych skrzydłach budynku. W tym samym czasie podjęto się przebudowy Pałacu wg projektu Bohdana Pniewskiego, dzięki czemu tuż przed wybuchem II wojny światowej gmach uważany był za najwspanialszą rokokową rezydencję Warszawy.

Pierwszy dzień konferencji zakończyło wystąpienie Roberta Bernisza, członka zarządu Pałac Saski sp. z o.o., który przedstawił stopień zaawansowania realizacji inwestycji. W wystąpieniu podsumowane zostały prace przygotowawcze oraz pojawiły się zdjęcia dokumentujące bieżące działania, w tym prowadzone prace ziemne związane z odkryciem reliktów Pałacu Saskiego pod nadzorem Stowarzyszenia Starożytników. Wspomniano również, co będzie się działo w okolicy Placu Piłsudskiego w najbliższym czasie, w tym o zadaszeniu terenu prac, które ma uchronić zabytkowe mury przed wpływem warunków atmosferycznych oraz planowanym na przyszły rok konkursie architektonicznym.

Transmisja: dzień 2

Transmisja: dzień 3

Aktualności

Co będzie w Pałacu Saskim?

Jednym z najczęściej zadawanych pytań związanych z odbudową Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej jest pytanie o przeznaczenie odtworzonych budynków. By na nie odpowiedzieć, podsumowujemy dla Państwa wszelkie publiczne informacje na temat przyszłych funkcji użytkowych zrekonstruowanych budowli przy placu Piłsudskiego. Co było w Pałacu Saskim? Na pytanie, co znajdzie się w gmachach […]
Widok z lotu ptaka na Ogród Saski, Plac Piłsudskiego w Warszawie oraz odkryte relikty Pałacu Saskiego.

Odpowiedź Zarządu Pałac Saski sp. z o.o. na stanowisko Rady M. St. Warszawy ws. gospodarki zielenią wokół terenu odbudowy

Warszawa, 18.11.2022 r. Szanowni Państwo Radni Miasta Stołecznego Warszawy, pozwalamy sobie pisać do Państwa w celu wyjaśnienia nieporozumienia, do jakiego – w naszej opinii – doszło podczas LXXII Sesji Rady Miasta Stołecznego Warszawy w dn. 17 listopada br. „Oczekujemy minimalizacji negatywnych skutków dla środowiska w związku z planowaną odbudową Pałacu Saskiego i sąsiednich budynków” – […]

Koncepcja Zielonej Osi Saskiej

Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej kojarzy się przede wszystkim z zabytkowymi gmachami, które zniknęły z przestrzeni placu Piłsudskiego w wyniku wojennych działań nazistowskich Niemiec i które, na mocy ustawy z 11 sierpnia 2021 roku, mają powrócić w kształcie z ostatniego dnia sierpnia 1939 roku. Należy jednak pamiętać, że teren inwestycji […]

„Przywracamy Serce Niepodległej” – wystawa plenerowa i dyskusja w Łodzi

„Przywracamy Serce Niepodległej” to tytuł wystawy plenerowej, która w tym roku odwiedziła już Kraków i Poznań, a w najbliższy czwartek, czyli 17 listopada, dotrze do Łodzi i na miesiąc zagości przed wejściem do Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego. Jej otwarciu towarzyszyć będzie dyskusja na temat perspektywy odbudowy Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla, która odbędzie się wewnątrz budynku […]

Koncerty, tańce, parady i warsztaty: tak 11 listopada świętowali uczestnicy Festiwalu Niepodległa

Za nami piąta edycja Festiwalu Niepodległa na Krakowskim Przedmieściu, który odbył się 11.11.2022 r. Jak szacują organizatorzy, w tym pełnym muzyki i tańca wydarzeniu wzięły udział dziesiątki tysięcy osób, które Święto Niepodległości postanowiły obchodzić na Trakcie Królewskim, biorąc udział w koncertach i rodzinnych warsztatach. Nie zabrakło również akcentów przeszłości, takich jak przejażdżki na bicyklach, pokazy […]

Płaskorzeźby z Pałacu Brühla w zbiorach Muzeum Ziemi PAN

Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk wesprze proces odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego – 9 listopada 2022 r. podpisany został list intencyjny, w którym strony deklarują wolę współpracy. Będzie się ona opierać na wspólnych działaniach na rzecz promocji i upowszechniania nauki, ochrony dziedzictwa i odnowy zabytków, a także na prowadzeniu badań naukowych. Przedmiotem tych ostatnich będą […]

Festiwal Niepodległa na Krakowskim Przedmieściu

Wzorem lat ubiegłych również i w tym roku z okazji Święta Niepodległości w Warszawie odbędzie się Festiwal Niepodległa na Krakowskim Przedmieściu. Wraz z Biurem Programu „Niepodległa” serdecznie zapraszamy do udziału w tym wyjątkowym, radosnym wydarzeniu już w najbliższy piątek, 11 listopada 2022 r., w godzinach 13-20. Przy dźwiękach orkiestr oraz kapel ulicą przemaszerują kolorowe parady, […]

Nowe życie zniszczonych zabytków: konferencja na Zamku Królewskim

Podczas trzydniowej konferencji na Zamku Królewskim w Warszawie, która zakończyła się 29 października 2022 roku, eksperci w dziedzinach związanych z konserwacją i ochroną dziedzictwa materialnego dyskutowali o różnych koncepcjach rewitalizacji zabytkowych budowli. „Odbudowa, restytucja czy trwała ruina? Nowe życie obiektów rezydencjonalnych” to jeden z tematów czteroletniego cyklu konferencji poświęconych podniesieniu z ruin warszawskiej rezydencji królewskiej, […]

Wystawa „Okruchy przeszłości”: otwarcie miejskiej galerii sztuki w Warszawie

18 października 2022 roku na pl. marsz. J. Piłsudskiego w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie wystawy „Okruchy przeszłości”. Ekspozycja archiwalnych zdjęć oraz plansz edukacyjnych znalazła swoje miejsce na ogrodzeniu terenu inwestycji odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. Co zobaczymy na wystawie? Nowo otwarta wystawa przedstawia „okruchy przeszłości”, czyli artefakty […]

Ochrona drzew w Ogrodzie Saskim podczas odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego

Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej to nie tylko wyzwanie architektoniczne, lecz również potrzeba odpowiedzialnej gospodarki zielenią sąsiedniego Ogrodu Saskiego. Dzięki podjętej już w czerwcu 2022 roku współpracy spółki Pałac Saski ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, uformowano zespół naukowców, którzy opracowują ekspertyzę dotyczącą stanu znajdujących się w Ogrodzie Saskim […]