Kontrast
Czcionka
aktualności

Nowe życie zniszczonych zabytków: konferencja na Zamku Królewskim

Podczas trzydniowej konferencji na Zamku Królewskim w Warszawie, która zakończyła się 29 października 2022 roku, eksperci w dziedzinach związanych z konserwacją i ochroną dziedzictwa materialnego dyskutowali o różnych koncepcjach rewitalizacji zabytkowych budowli. „Odbudowa, restytucja czy trwała ruina? Nowe życie obiektów rezydencjonalnych” to jeden z tematów czteroletniego cyklu konferencji poświęconych podniesieniu z ruin warszawskiej rezydencji królewskiej, który zaplanowano w ramach upamiętnienia 50. rocznicy powołania Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego. Jeden z paneli tematycznych dotyczył restytucji Pałaców Saskiego i Brühla – rozpoczętego w ubiegłym roku ostatniego etapu dzieła odbudowy stolicy.

Jubileusz Zamku Królewskiego

Ruiny Zamku Królewskiego w Warszawie przed całkowitym zniszczeniem, 1939-1944. Polona

Dawna rezydencja polskich królów, w okresie dwudziestolecia międzywojennego siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, to miejsce szczególne z perspektywy ochrony materialnego dziedzictwa narodowego. Już na samym początku II wojny światowej naziści ograbili i w większości spalili Zamek, zaś w roku 1944 ostatecznie wysadzili jego ruiny. Mimo powołania jeszcze w 1945 roku Pracowni Odbudowy Zamku w Biurze Odbudowy Stolicy, kolejne ćwierć wieku upłynęło pod znakiem ścierania się różnych koncepcji dotyczących przeznaczenia oraz formy Zamku, ale też opieszałości ówczesnych władz państwowych. Dopiero zainaugurowane 26 stycznia 1971 roku posiedzenie Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie zaowocowało pracami budowlanymi, które ruszyły w ciągu następnych kilku miesięcy. 50 lat później Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum zainicjował obchody Jubileuszu Zamku Królewskiego, które rozpisano na 4 lata. Każdy rok poświęcono innemu z aspektów dzieła odbudowy: Komitetowi Obywatelskiemu (2021), procesowi restytucji bryły (2022), zamkowym kolekcjom (2023) oraz ludziom i misji (2024).

Odbudowa, restytucja czy trwała ruina?

Podczas tegorocznej konferencji prelegenci skupili się na przybliżeniu różnych koncepcji rewitalizacji zabytkowych budowli rezydencjonalnych. Każda z nich miała za zadanie przedstawić między innymi, jak bardzo złożony jest proces odbudowy zabytkowego obiektu, który oprócz podjęcia samej decyzji, realizacji i oddania do użytku, składa się też z innych elementów, takich jak oczekiwania społeczne czy odmienne teorie konserwatorskie. Punktem wyjścia do rozważania nad tymi ostatnimi była Rekomendacja Warszawska – kompleksowy zbiór zasad dotyczących procesu odbudowy miast i zabytkowych obiektów zniszczonych wskutek konfliktów zbrojnych lub katastrof naturalnych. Dokument jest efektem międzynarodowej konferencji poświęconej wyzwaniom ochrony światowego dziedzictwa, która odbyła się 8 maja 2018 roku również na Zamku Królewskim w Warszawie i choć nie posiada formy wiążącego aktu prawnego, został w całości zaakceptowany przez Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, prof. Jakub Lewicki, poruszył temat oczekiwań społecznych oraz koncepcji przedstawianych przez władze w kontekście rekonstrukcji zabytków w Warszawie i na Mazowszu. W wystąpieniach kolejnych prelegentów nie zabrakło także przykładów z innych regionów kraju: współczesnej adaptacji zamku w Tykocinie, kontrowersyjnej odbudowy nowego zamku królewskiego w Poznaniu czy rewitalizacji pałacu podróżnego Augusta III Wettyna w Kutnie, która właśnie dobiega końca.

Transmisja z pierwszego dnia konferencji:

Pałac Saski i Pałac Brühla w Warszawie

Ostatni panel pierwszego dnia konferencji organizatorzy poświęcili odbudowie zachodniej pierzei placu Piłsudskiego, która w opinii wielu osób jest symbolicznym zwieńczeniem dzieła powojennej odbudowy stolicy. Jako pierwszy głos zabrał Jerzy Bombczyński, prezes rozwiązanego niedawno stowarzyszenia Saski 2018, który podjął się uzasadnienia realizowanego obecnie projektu na gruncie prawnym. Prelegent przybliżył uczestnikom konferencji zapisy ustawy z dn. 11 sierpnia 2021 r. O przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie w nawiązaniu do uchwały w sprawie odbudowy Zamku Królewskiego z 1949 roku.

Szczególny nacisk na wartości społeczne, historyczne i militarne samego Pałacu Saskiego oraz dawnego placu Saskiego położył kolejny z prelegentów, dr hab. Tadeusz Bernatowicz, profesor Uniwersytetu Łódzkiego i historyk sztuki. W swojej wypowiedzi plac Saski nazwał „forum niepodległej ojczyzny” oraz przypomniał, że stoimy obecnie przed szansą odbudowy, której ostatnia próba zakończyła się odkryciem reliktów Pałacu Saskiego i przeprowadzeniem badań archeologicznych w latach 2006 – 2008.

Owe badania szczegółowo omówili ich uczestnicy: dr. hab. Marek Barański, profesor Politechniki Świętokrzyskiej, oraz Ryszard Cędrowski. Imiennie podziękowali wszystkim pozostałym biorącym udział w eksploracjach, a także przedstawili szereg ciekawostek i zdjęć, w tym ukazujących fragmenty XVII-wiecznych wałów wazowskich. Jak wspomnieli prelegenci, na obszarze przeszło 11 tysięcy metrów kwadratowych zabezpieczono ponad 40 tysięcy artefaktów.

O Pałacu Brühla opowiedziała z kolei dr Alina Barczyk z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego, która podkreśliła szczególną wartość polityczną i architektoniczną gmachu. W międzywojniu początkowo główny korpus budynku należał do urzędu Centrali Telegrafu, a przez Pałac przebiegała linia telefoniczna łącząca Londyn z Indiami. W 1934 roku urząd przeniesiono na ulicę Poznańską, a Pałac Brühla na wyłączność otrzymało Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które już wcześniej posiadało swoje biura w bocznych skrzydłach budynku. W tym samym czasie podjęto się przebudowy Pałacu wg projektu Bohdana Pniewskiego, dzięki czemu tuż przed wybuchem II wojny światowej gmach uważany był za najwspanialszą rokokową rezydencję Warszawy.

Pierwszy dzień konferencji zakończyło wystąpienie Roberta Bernisza, członka zarządu Pałac Saski sp. z o.o., który przedstawił stopień zaawansowania realizacji inwestycji. W wystąpieniu podsumowane zostały prace przygotowawcze oraz pojawiły się zdjęcia dokumentujące bieżące działania, w tym prowadzone prace ziemne związane z odkryciem reliktów Pałacu Saskiego pod nadzorem Stowarzyszenia Starożytników. Wspomniano również, co będzie się działo w okolicy Placu Piłsudskiego w najbliższym czasie, w tym o zadaszeniu terenu prac, które ma uchronić zabytkowe mury przed wpływem warunków atmosferycznych oraz planowanym na przyszły rok konkursie architektonicznym.

Transmisja: dzień 2

Transmisja: dzień 3

aktualności

Program 3. edycji Święta Ogrodu Saskiego

25 maja 2024 r., godz. 10.00-20.30, Ogród Saski w Warszawie Program ramowy: 10.00 – parada przez Ogród Saski – start ul. Niecała 14 (przy szkole podstawowej) 10.00-14.00 – warsztaty dla dzieci w wieku 5-12 lat związane z Pałacem i Ogrodem Saskim, w tym m.in. warsztaty sitodruku; lokalizacja: scena przy sadzawce 10.20-20.00 – retro stoiska w głównej alei Ogrodu Saskiego […]

Ścieżka edukacyjna „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla”

Co kryje się za ogrodzeniem na pl. Piłsudskiego? Ciekawych historii tego miejsca zapraszamy na drugi sezon zwiedzania reliktów istniejącego tu jeszcze niecały wiek temu zespołu pałaców i kamienic. W tym roku – jak sugeruje zresztą nazwa „Wokół piwnic Pałaców Saskiego i Brühla” – ścieżka edukacyjna została poszerzona o nową przestrzeń. Oprócz reliktów Pałacu Saskiego zwiedzający […]

„Pałac wszystkich przyszłości” – spotkanie z twórcami podczas Warszawskich Targów Książki

Miejsce, od którego zaczyna się przygoda ze stolicą, nowoczesny hub kultury, centralny punkt miasta, słowem: pałac wszystkich przyszłości – tymi wszystkimi określeniami opisać można będzie gmachy powstałe w wyniku odbudowy zachodniej pierzei pl. marsz. J. Piłsudskiego w Warszawie. Najważniejszy punkt na Osi Saskiej łączącej Trakt Królewski i Stare Miasto z nowoczesnym centrum stolicy – centrum kultury, […]

Przed nami Święto Ogrodu Saskiego

Już w sobotę 25 maja 2024 r. od godz. 10 zapraszamy wszystkich, małych i dużych, miłośników rozrywki na świeżym powietrzu na 3. edycję Święta Ogrodu Saskiego. Alejki najstarszego w Polsce publicznego parku miejskiego wypełnią retro atrakcje i muzyka na żywo, a wieczorem parkiet nad sadzawką rozgrzeją przeboje sprzed wieku w wykonaniu Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej i […]

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego – nowa książka o historii symbolu

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w przestrzeni współczesnej Warszawy. Mniej znane są jednak jego zawiłe losy, które odzwierciedlają burzliwą historię Polski ostatnich stuleci. Nowa publikacja naukowa pt. „Golec rzymski w koszuli. Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Warszawie” kreśli fascynujący portret arcydzieła Bertela Thorvaldsena, jednocześnie odkrywając nieznane karty jego historii. Ponad […]

Monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza

Nie wszystkie prace związane z odbudową zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego są tak widowiskowe, jak budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami Pałacu Saskiego. Do takich działań, które są potrzebne podczas przygotowania inwestycji, choć większość postronnych ich nie dostrzeże, należy monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza. Czym jest monitoring geodezyjny? Monitoring geodezyjny budynku to proces, który polega […]

Konferencja „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny” w Katowicach

8 kwietnia 2024 r. w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny”. Organizatorem wydarzenia było Centrum Badawcze Publicznego Prawa Konkurencji i Regulacji Sektorowych Uniwersytetu Śląskiego wspólnie z Muzeum Śląskim, Głównym Instytutem Górnictwa oraz Szkołą Główną Handlową. Celem konferencji było pochylenie się nad wpływem zabytków nieruchomych na aspekty […]

Zabytkowe mury Pałacu Saskiego zadaszone

W marcu 2024 r. zakończyły się prace związane z budową zadaszenia nad zabytkowymi piwnicami Pałacu Saskiego. Tym samym pozostałości pałacowych murów zyskały ochronę przed niekorzystnym wpływem opadów atmosferycznych na obszarze ponad 2100 m2. Dwie niezależne metalowe konstrukcje z pokryciem z membrany PVC wykonała firma Protan Elmark. Budowa zadaszenia nad reliktami Pałacu Saskiego Odsłonięte w ramach […]

Badania archeologiczne na terenie Pałacu Brühla – sezon 2023

Za nami pierwsze badania archeologiczne na terenie dawnego Pałacu Brühla. W ciągu pół roku prac znaleziono i zinwentaryzowano niemal 10 tysięcy obiektów pochodzących z różnych okresów funkcjonowania pałacu. Jednocześnie badania archeologiczne pozwoliły skonfrontować dane historyczne na temat planu Pałacu Brühla ze stanem faktycznym, odkrywając nieznane wcześniej losy tego miejsca. Choć prace objęły już obszar ponad […]
Pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego oraz obok nowe bloki betonowe będące elementem konstrukcji zadaszenia reliktów. W tle dwa dźwigi - większy, żółty z wyższym wysięgnikiem po lewej stronie i mniejszy pomarańczowy po prawej. Za dźwigami po prawej stronie powstająca metalowa konstrukcja zadaszenia, po lewej za ogrodzeniem fragment Grobu Nieznanego Żołnierza.

Zadaszenie reliktów Pałacu Saskiego

Trwa budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami piwnic Pałacu Saskiego. Powstające na łącznej powierzchni ponad 2100 m2 konstrukcje pozwolą ochronić zabytkowe mury przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych. Ze względu na szczególny charakter historycznej i reprezentacyjnej przestrzeni pl. Piłsudskiego oraz zapisy ustawy o odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej, cały […]