Kontrast
Czcionka
aktualności

Analiza: jak wyglądały Pałace Saski i Brühla oraz kamienice przy ul. Królewskiej?

Pierzeja zachodnia placu Piłsudskiego w Warszawie zostanie odbudowana zgodnie z zewnętrznym kształtem architektonicznym, jaki posiadała na dzień 31 sierpnia 1939 r. Wyzwanie polegające na szczegółowym opisaniu tego, jak wyglądały Pałace Saski i Brühla, podjęła pracownia Sawawa, która zbadała tysiące materiałów, pozyskanych w ramach prowadzonych przez Pałac Saski sp. z o.o. kwerend archiwalnych. Efekt tych działań, czyli analiza architektoniczna historycznej zabudowy, pozwoli architektom opracować projekt odbudowy.

Kwerendy archiwalne

Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i trzech kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie realizowana jest na mocy ustawy z 11 sierpnia 2021 r., która zakłada, że zewnętrzny kształt budynków będzie taki sam, jak w ostatnim dniu przed wybuchem II wojny światowej. Jednym z trudniejszych zadań w ramach prac przygotowawczych była zatem analiza i odtworzenie kształtu, ale także detali zespołu pałaców i kamienic przy pl. Piłsudskiego sprzed ponad 80 lat, kiedy aparaty fotograficzne nie były dobrem powszechnym, a wiele istniejących materiałów dokumentujących tamte czasy obróciła w pył wojenna zawierucha. Dlatego już na samym początku działalności spółki Pałac Saski rozpoczęto szeroko zakrojoną kwerendę archiwalną, aby pozyskać możliwie jak najwięcej zdjęć przedstawiających niezachowane do dziś pałace i kamienice oraz związane z nimi obiekty, dawnych planów zagospodarowania ich najbliższego otoczenia, ale także rysunków. Zgromadzone dotąd około 4 tysiące stron materiałów archiwalnych to wynik współpracy z przeszło 20 instytucjami, w tym Muzeum Warszawy, Centralnym Archiwum Wojskowym, Archiwum Państwowym w Dreźnie czy Archiwum Niderlandów. Analiza zebranych materiałów umożliwiła opracowanie technik i materiałów, które wówczas stosowano, co z kolei doprowadziło do przygotowania wytycznych dla projektantów biorących udział w konkursie architektonicznym.

Fioletowa grafika, na której widoczny jest Pałac Brühla. Na górze grafiki widać napisy "Czy wiesz, że... Realizacja inwestycji". Na dole grafiki widać tekst "Jednym
z etapów realizacji inwestycji było przygotowanie analizy
architektonicznej historycznej zabudowy zachodniej pierzei placu
Piłsudskiego oraz ekspertyzy stanu zachowania ocalałych rzeźb
stanowiących dekorację fasady Pałacu Brühla"

Analiza architektoniczna zabudowy pl. Piłsudskiego

Na podstawie zebranych archiwaliów – materiałów ikonograficznych, kartograficznych, rzutów, planów, ale także zachowanych kosztorysów i rachunków – opracowano analizę architektoniczną historycznej zabudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego. Dokument ten przygotowała pracownia urbanistyczno-architektoniczna Sawawa, której doświadczony zespół architektów na co dzień zajmuje się m.in. tworzeniem analiz, dokumentów planistycznych i projektów przestrzeni publicznej. Pod lupę wzięto przede wszystkim budynki objęte planem odbudowy, ze szczególnym uwzględnieniem jedynego częściowo zachowanego fragmentu kolumnady Pałacu Saskiego, czyli Grobu Nieznanego Żołnierza. Opis każdego z budynków zawiera rys historyczny i przybliża wygląd elewacji, dekoracji, stolarki oraz sąsiedniej zabudowy. Z tej części dowiadujemy się na przykład, że „półrotunda”, czyli elewacja ogrodowa kamienicy Lessla przy ul. Królewskiej 10, posiadała bardzo wysmakowane dekoracje nawiązujące do architektury antycznej, przede wszystkim za sprawą portyku z czterema kolumnami o jońskich głowicach. Najmniej informacji zachowało się na temat kamienicy przy ul. Królewskiej 8, której trzykondygnacyjna, dziewięcioosiowa fasada prezentuje się znacznie skromniej, niż flankujące ją budynki. Z kolei sąsiadująca z nią, narożna kamienica Malhomme’a (ul. Królewska 6), charakteryzowała się ciekawą elewacją frontową od strony placu Piłsudskiego, z m.in. ryzalitem zwieńczonym attyką z czterema wazami. Na połach dachu jej elewacji od strony ul. Królewskiej znajdowały się zaś dwie pseudo-kopułki zakończone latarenkami.

Czarno-białe zdjęcie pałacu Piłsudskiego wypełnionego rzędami żołnierzy na koniach. Przed nimi, na skraju placu, znajduje się Pałac Saski i narożna kamienica.
Oddziały wojskowe zgromadzone na placu Piłsudskiego przed defiladą. Widok od strony ulicy Ossolińskich. Widoczny Pałac Saski, budynek przy Królewskiej 6 (przylegający do Pałacu Saskiego). 1934, Narodowe Archiwum Cyfrowe (fragment zdjęcia)

Opracowanie uwzględnia również wykaz zastosowanych materiałów oraz technik wykonania. W przypadku Pałacu Saskiego jednym z częściej wymienianych budulców elewacji jest piaskowiec, z którego powstały balustrady, filary arkad oraz znajdujące się na nich płaskorzeźby, a także prawdopodobnie bazy i kapitele kolumn. Porównując obydwa pałace pod kątem użytych materiałów, szczególną uwagę zwracają bramy: w jednym ze skrzydeł Pałacu Saskiego pojawia się bowiem drewniana brama zamknięta pełnym łukiem, zaś w Pałacu Brühla mamy już do czynienia z kutą i spawaną ze stopu żelaza, reprezentacyjną bramą z elementami kowalstwa artystycznego.

Konkurs architektoniczny

Szereg prac związanych z prowadzeniem kwerendy archiwalnej czy przygotowaniem opisanego wyżej opracowania analizy architektonicznej pozwolił przejść do kolejnych etapów odbudowy, czyli przede wszystkim do ogłoszenia konkursu na opracowanie koncepcji architektonicznej wraz z zagospodarowaniem terenu. Trwa on od 27 marca br. i składa się z dwóch zasadniczych części – opracowań studialnych (I etap) i prac konkursowych (II etap) – poprzedzonych etapem kwalifikacyjnym. Operatorem konkursu jest Stowarzyszenie Architektów Polskich (SARP), a najlepszy projekt wybierze 12-osobowy sąd konkursowy, składający się z architektów, przedstawicieli władz państwowych i władz Warszawy, służb konserwatorskich i świata sztuki. Dotychczas końca dobiegł pierwszy etap konkursu – spośród 11 zakwalifikowanych do niego pracowni do drugiego etapu wybrano 5, które staną przed zadaniem złożenia pracy konkursowej. Zwycięzcę tego fundamentalnego dla kwestii ukończenia dzieła powojennej odbudowy stolicy konkursu poznamy już 12 października tego roku.

Beżowa grafika, na której widoczny jest Pałac Saski. Na górze grafiki widać napisy "Czy wiesz, że... Konkurs architektoniczny". Na dole grafiki widać tekst "Budynki zostaną odbudowane zgodnie z zewnętrznym kształtem z dnia 31 sierpnia 1939 r. Zadaniem projektantów będzie między innymi wpisanie współczesnych potrzeb i przepisów w historyczną bryłę"

aktualności

Monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza

Nie wszystkie prace związane z odbudową zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego są tak widowiskowe, jak budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami Pałacu Saskiego. Do takich działań, które są potrzebne podczas przygotowania inwestycji, choć większość postronnych ich nie dostrzeże, należy monitoring geodezyjny Grobu Nieznanego Żołnierza. Czym jest monitoring geodezyjny? Monitoring geodezyjny budynku to proces, który polega […]

Konferencja „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny” w Katowicach

8 kwietnia 2024 r. w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Dziedzictwo kultury a proces inwestycyjny”. Organizatorem wydarzenia było Centrum Badawcze Publicznego Prawa Konkurencji i Regulacji Sektorowych Uniwersytetu Śląskiego wspólnie z Muzeum Śląskim, Głównym Instytutem Górnictwa oraz Szkołą Główną Handlową. Celem konferencji było pochylenie się nad wpływem zabytków nieruchomych na aspekty […]

Zabytkowe mury Pałacu Saskiego zadaszone

W marcu 2024 r. zakończyły się prace związane z budową zadaszenia nad zabytkowymi piwnicami Pałacu Saskiego. Tym samym pozostałości pałacowych murów zyskały ochronę przed niekorzystnym wpływem opadów atmosferycznych na obszarze ponad 2100 m2. Dwie niezależne metalowe konstrukcje z pokryciem z membrany PVC wykonała firma Protan Elmark. Budowa zadaszenia nad reliktami Pałacu Saskiego Odsłonięte w ramach […]

Badania archeologiczne na terenie Pałacu Brühla – sezon 2023

Za nami pierwsze badania archeologiczne na terenie dawnego Pałacu Brühla. W ciągu pół roku prac znaleziono i zinwentaryzowano niemal 10 tysięcy obiektów pochodzących z różnych okresów funkcjonowania pałacu. Jednocześnie badania archeologiczne pozwoliły skonfrontować dane historyczne na temat planu Pałacu Brühla ze stanem faktycznym, odkrywając nieznane wcześniej losy tego miejsca. Choć prace objęły już obszar ponad […]
Pozostałości ceglanych murów Pałacu Saskiego oraz obok nowe bloki betonowe będące elementem konstrukcji zadaszenia reliktów. W tle dwa dźwigi - większy, żółty z wyższym wysięgnikiem po lewej stronie i mniejszy pomarańczowy po prawej. Za dźwigami po prawej stronie powstająca metalowa konstrukcja zadaszenia, po lewej za ogrodzeniem fragment Grobu Nieznanego Żołnierza.

Zadaszenie reliktów Pałacu Saskiego

Trwa budowa zadaszenia nad wpisanymi do rejestru zabytków reliktami piwnic Pałacu Saskiego. Powstające na łącznej powierzchni ponad 2100 m2 konstrukcje pozwolą ochronić zabytkowe mury przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych. Ze względu na szczególny charakter historycznej i reprezentacyjnej przestrzeni pl. Piłsudskiego oraz zapisy ustawy o odbudowie Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ul. Królewskiej, cały […]

Odbuduj z nami trzysta lat polskiej historii

Dzięki przysyłanym zdjęciom z domowych archiwów, Fototeka Pałacu Saskiego nieprzerwanie rozrasta się. Każde nowe ujęcie tego gmachu, jak i Pałacu Brühla i trzech kamienic przy ul. Królewskiej, które trafia do wspólnie tworzonego albumu, może pomóc w odbudowie. Więcej o celu Fototeki, odbudowy, jak i żmudnym procesie przywrócenia zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego w Warszawie, opowiadają Mariusz […]
Wielokolorowa grafika, niebieskie cyfry "2024", białe "32" i napis "FINAŁ AUKCJE" (litery pomarańczowe, żółte i różowe" oraz czerwone serce z białym napisem "wielka orkiestra świątecznej pomocy"

Gramy z WOŚP: zwiedzanie piwnic Pałacu Saskiego

Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy gra już po raz 32. W tym roku wylicytować można również ekskluzywny spacer wokół piwnic Pałacu Saskiego. Zwycięzca licytacji wraz z osobą towarzyszącą będzie miał okazję zobaczyć z bliska historyczne mury i dowiedzieć się więcej o procesie odbudowy. Pałac Saski na aukcji WOŚP Kolejny finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy odbędzie się już […]

2023: podsumowanie działań Pałac Saski sp. z o.o.

Minęły dwa lata odkąd ruszyła inwestycja odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie, realizowana w oparciu o przyjętą przez Sejm i Senat ustawę z 11 sierpnia 2021 r. Po odsłonięciu reliktów piwnic Pałacu Saskiego przyszedł czas na archeologiczne eksploracje terenu Pałacu Brühla. Owocem pierwszego etapu badań na tym obszarze […]

Co o odbudowie Pałacu Saskiego sądzą Polacy?

Jeszcze przed powołaniem spółki odpowiedzialnej za odbudowę zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego przeprowadzono ogólnopolskie badania społeczne na temat świadomości i poglądów związanych z historią i odbudową Pałacu Saskiego. Podobne sondaże zrealizowano ponownie z końcem roku 2022 i 2023, a ich celem było rozpoznanie ewentualnych zmian w postrzeganiu inwestycji odbudowy. Świadomość historyczna, jak i wiedza o odbudowie […]

Zabytki i zagadki archeologiczne z wykopalisk Pałacu Brühla

Już na samym początku prace archeologiczne na terenie dawnego kompleksu Pałacu Brühla przyniosły niespodziewane znaleziska, takie jak połowicznie zachowana rzeźba „Chwała”. Kolejne tygodnie i miesiące działań również nas nie rozczarowały. W toku prac znaleziono wiele mniejszych, ale równie ciekawych zabytków ruchomych, które odsłaniają przed nami kolejne karty historii tego miejsca. Z ziemi wyłoniono nawet istne […]