Kontrast
Czcionka
inicjatywę popierają

Prezes zarządu Stowarzyszenia Saski 2018 Jerzy Bombczyński

„Jak się ktoś przy czymś uprze mocno, to uda się to zrealizować” – o wznowieniu przerwanej odbudowy Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla.

Głos społeczeństwa w sprawie odbudowy zachodniej pierzei Placu Piłsudskiego w Warszawie jest od lat wyjątkowo mocny i – pomimo wielu mitów, jakie narosły w ostatnich latach dookoła tej idei – jest to głos spójny i zgodny: Warszawa zasługuje na przywrócenie przedwojennych wizytówek miasta, a najważniejszy plac w Polsce wymaga zagospodarowania i godnej oprawy. Co ważne, jest to też głos, który płynie od przedstawicieli wielu środowisk i osób o różnych poglądach; głos „za odbudową” łączył również zawsze różne pokolenia Polaków: od osób znających jeszcze Warszawę sprzed 1939 roku, które zachowały w pamięci obraz jednego z najbardziej charakterystycznych i lubianych fragmentów miasta – kolumnady łączącej plac Piłsudskiego z Ogrodem Saskim, po osoby urodzone już w III RP, znające jedynie zachowane zdjęcia tych reprezentacyjnych gmachów. Odbudowę Pałacu Saskiego popierają też szczególne osoby: potomkowie polskich kryptologów i oficerów Oddziału II. Sztabu Głównego odpowiedzialnych za złamanie szyfru Enigmy w 1932 roku w Pałacu Saskim.

To właśnie wspólny głos „za odbudową” zgromadził jesienią 2012 roku założycieli stowarzyszenia „Saski 2018”, które za cel obrało przypominanie o tym, jak wiele w sprawie odbudowy już się zadziało i jak wiele deklaracji wyrażano przez lata w tej kwestii. Wznowienie przerwanej odbudowy wydawało się bowiem zawsze sprawą oczywistą – przypomnijmy, że 21 czerwca 2006 roku uroczyście podpisano umowę na odbudowę Pałacu Saskiego.

Zawsze przypominaliśmy, że idea przywrócenia przedwojennej zabudowy zachodniej pierzei Placu Piłsudskiego w Warszawie nie jest pomysłem nowym czy też sprawą niepoddaną dotychczas szczegółowym dyskusjom i konsultacjom. Jest dokładnie przeciwnie, kwestia odbudowy gmachów zniszczonych w grudniu 1944 roku to chyba jeden z najlepiej omówionych tematów w polskiej debacie publicznej. Niezliczone dyskusje, panele, debaty, formułowanie zaleceń i wytycznych, wskazówek i ostrzeżeń trwają przecież od blisko 77 lat. O konieczności odbudowy przypominali już w 1946 roku Jan Zachwatowicz i Piotr Biegański z Wydziału Architektury Zabytkowej Biura Odbudowy Stolicy, apelując: „Zachowajmy Warszawie jej najpiękniejszy plac”. Warto również przypomnieć, że warunki ogłoszonego w 1934 roku przez Stefana Starzyńskiego konkursu na projekt regulacji Placu Piłsudskiego przewidywały wprost, że gmach Sztabu Głównego (Pałac Saski) stanowi jeden z kilku „nienaruszalnych budynków” przeznaczonych do bezwzględnego zachowania, a w podsumowaniu konkursu podkreślano rolę Placu Piłsudskiego jako „serca Warszawy” oraz konieczność jego uporządkowania jako „punkt honoru stolicy”; takie stanowisko jest dziś nawet bardziej aktualne, bo w grudniu 1944 roku plac został pozbawiony głównego akcentu.

Stowarzyszenie podkreślało również wspólnotowy i kompleksowy charakter przedsięwzięcia. Próby odbudowy były realizowane ponad podziałami politycznymi, z poszanowaniem różnych poglądów i głosów wyrażanych w dyskusji. Wielokrotnie przypominaliśmy wnioski płynące z debaty „Wielki Pałac Saski zgody politycznej” zorganizowanej w maju 2007 roku przez redakcję „Gazety Stołecznej”, w podsumowaniu której pisano, że „są pewne decyzje, bardzo istotne i sensowne, wokół których powinna być zgoda”. Taka zgoda zawsze stanowiła fundament współpracy członków Stowarzyszenia, przedstawicieli różnych środowisk i osób o często rozbieżnych poglądach, którzy podejmowali wspólne działania na rzecz wznowienia odbudowy oraz upowszechniania niezwykle ciekawej historii Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla. 

Pałac Saski w okresie II RP był siedzibą Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, w ramach którego już od października 1918 roku podejmowano działania zmierzające do odrodzenia Wojska Polskiego. Sąsiedni Pałac Brühla w okresie międzywojennym był z kolei siedzibą Ministerstwa Spraw Zagranicznych, a gmach ten nierozerwalnie wiąże się z historią i tradycjami odrodzonej dyplomacji II RP. Niestety, w grudniu 1944 roku, w ramach niemieckiego planu unicestwienia Warszawy, Pałac Saski oraz Pałac Brühla zostały celowo i z pełną premedytacją wysadzone w powietrze. Niemieckim saperom „nie zadrżała ręka”, jak czasem próbuje się tłumaczyć przyczynę ocalenia środkowej części Grobu Nieznanego Żołnierza; potwierdza to roztrzaskana płyta nagrobna i fakt dwukrotnego wysadzania kolumnady Pałacu Saskiego.

Wielka historyczna rocznica stulecia odzyskania niepodległości przyniosła decyzje w sprawie odbudowy. Komitet Narodowych Obchodów 100. Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej zadeklarował pełne poparcie dla inicjatywy, a 11 listopada 2018 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, p. Andrzej Duda zainaugurował na placu Piłsudskiego odbudowę Pałacu Saskiego, ogłaszając jednocześnie deklarację o jego restytucji jako „trwałego pomnika niepodległości, symbolu ciągłości państwowej oraz przywiązania obywateli do rodzimej kultury i dziedzictwa, które stanowią dobro wspólne całego Narodu”. Przedstawiciele Stowarzyszenia włączyli się w dalsze prace wielostronnego zespołu roboczego powołanego z inicjatywy Marszałka Senatu RP, p. Stanisława Karczewskiego oraz Prezydenta m.st. Warszawy, p. Rafała Trzaskowskiego. 

Warto podkreślić, że restytucja Pałacu Saskiego wpisuje się we współczesny międzynarodowy nurt podejmowania inicjatyw zmierzających do przywracania obiektów historycznych. Istotnym przykładem takich działań jest odbudowa dawnego Zamku Berlińskiego stanowiącego ośrodek sztuki, kultury i nauki, zainicjowana przez lokalną społeczność. Projekt odbudowy Zamku w samym centrum Berlina jest również przykładem na to, że funkcja obiektu powinna móc się zmieniać oraz jest w istocie kwestią wtórną i niedecydującą wobec samej idei rekonstrukcji obiektu historycznego, uzasadnionej potrzebami przywracania dziedzictwa i zaangażowaniem społeczności lokalnych.

Od wielu lat wskazujemy, że odbudowa gmachów może odtworzyć ważną przestrzeń publiczną, która – odpowiednio zaprojektowana – ma szansę stać się prawdziwym salonem i wizytówką miasta, przyjazną przestrzenią w „sercu Niepodległej” chętnie odwiedzaną przez spacerowiczów i turystów, zgodnie z pierwotną koncepcją zorganizowania reprezentacyjnych przestrzeni publicznych w centrum Warszawy oraz rewitalizacji Traktu Królewskiego. Ważną datą w procesie działań zmierzających do odbudowy był 21 czerwca 2006 roku, kiedy podpisano dwie umowy: umowę na odbudowę Pałacu Saskiego oraz umowę na rewitalizację Krakowskiego Przedmieścia. Obecny w trakcie uroczystości związanych z podpisaniem umów Prezydent RP, p. Lech Kaczyński przyznał wówczas, że decyzja o odbudowie Pałacu Saskiego oraz Pałacu Brühla była jedną z najważniejszych, którą podjął jako prezydent Warszawy, zaznaczając jednocześnie, że na finalizację sprawy trzeba było czekać zbyt długo: „I, można powiedzieć, mamy dwie nauczki. Nauczka numer jeden to jest to, że w Polsce proces inwestycyjny musi być skrócony, bo naprawdę od początku trwał energicznie i finalizuje się w postaci podpisania umowy dopiero dzisiaj, czyli już po latach. A nauczka numer dwa: że jak się ktoś przy czymś uprze mocno, a przy tym żeśmy się bardzo upierali, to jednak uda się to zrealizować nawet przy olbrzymich przeszkodach prawnych”.

Wyrażamy nadzieję, że po latach dyskusji i przypadkowych decyzji nadszedł czas na konkretne działania w duchu szerokiej współpracy i partycypacji społecznej. Rekonstrukcja zachodniej pierzei placu Piłsudskiego to nie tylko próba odzyskania utraconej ciągłości historycznej i tożsamości Warszawy. Odbudowane gmachy z całą pewnością będą świadectwem odzyskanego dziedzictwa kulturowego i budynkami o wyjątkowym znaczeniu dla tożsamości Warszawy i Polski. Mogą stać się również przykładem na to, że potrafimy współpracować w istotnych sprawach. 

Zachęcamy zatem do poparcia idei odbudowy Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla. Wierzymy, że są takie sprawy, które potrafią łączyć.

Aktualności

Wicepremier, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Piotr Gliński

Warszawa potrzebuje dopełnienia i zakończenia odbudowy – Pałac Saski wraz z Pałacem Brühla i Kamienicami przy ul. Królewskiej przywrócą pierwotne założenie urbanistyczne placu Marszałka Józefa Piłsudskiego. W Warszawie w 1944 roku Niemcy z premedytacją, w planowy, systematyczny sposób, wysadzili gmachy położone w zachodniej części placu Piłsudskiego: najpierw Pałac Brühla, a następnie Pałac Saski. Niszcząc Warszawę […]

prof. Wojciech Roszkowski

Historia Pałacu Saskiego wpisuje się w trudną historię Polski ostatnich trzech stuleci. Pierwszym budynkiem wzniesionym na jego miejscu był pałac burgrabiego krakowskiego i dyplomaty Tobiasza Morsztyna w połowie XVII wieku. Król August II Mocny z saskiego rodu Wettynów zakupił ten pałac w 1713 roku i przebudował go pod kierunkiem swoich wybitnych architektów Carla Friedricha Pöppelmanna […]

Prezes zarządu Stowarzyszenia Saski 2018 Jerzy Bombczyński

„Jak się ktoś przy czymś uprze mocno, to uda się to zrealizować” – o wznowieniu przerwanej odbudowy Pałacu Saskiego i Pałacu Brühla. Głos społeczeństwa w sprawie odbudowy zachodniej pierzei Placu Piłsudskiego w Warszawie jest od lat wyjątkowo mocny i – pomimo wielu mitów, jakie narosły w ostatnich latach dookoła tej idei – jest to głos […]

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda

Odbudowa pałaców Saskiego i Brühla wraz z kamienicami przy ul. Królewskiej jest wielką wspólnotową ideą, która łączy miliony Polaków. Będzie to pomnik narodowego jubileuszu stulecia odrodzenia się niepodległej Rzeczypospolitej. Gmachy wzniesione w historycznym kształcie dopełnią przestrzeń placu Piłsudskiego – centralnego miejsca w stolicy, aby służyć wszystkim obywatelom, symbolizując suwerenność i nowoczesność państwa polskiego. Odbudowę zachodniej […]

Prezes Rady Ministrów Mateusz Morawiecki

Pałac Saski – symbol pokoju i odbudowy Puste miejsce po Pałacu Saskim jest do dziś niezabliźnioną raną w sercu Warszawy. Siedemdziesiąt sześć lat po wojnie w centralnym punkcie Osi Saskiej stoi strzaskana kolumnada, a w niej – cudem ocalony Grób Nieznanego Żołnierza. Samotna mogiła na środku pustego placu to wymowne świadectwo dramatycznych dziejów Polski. Opowiada […]